Kamica nerkowa i szczawiany: co jeść, ile pić i dlaczego nie odstawiać wapnia?

W reprezentatywnym badaniu POLSTONE, obejmującym 10 029 dorosłych Polaków, kamicę układu moczowego rozpoznano kiedykolwiek w życiu u 12,85% ankietowanych. Jeśli masz za sobą kolkę nerkową, pamiętasz pewnie ból, po którym pierwsze pytanie brzmi: co teraz jeść, żeby to się nie powtórzyło. Na konsultację dietetyczną ludzie przychodzą wtedy z wydrukowaną listą produktów do skreślenia: nabiał, szpinak, herbata, pomidory. Tyle że dietę po kamicy ustawia się pod rodzaj kamienia, który ustala analiza złogu i lekarz: urolog albo nefrolog. Dieta wspiera leczenie i zapobieganie nawrotom, ale nie zastępuje leczenia.

Pokazuję, czym różnią się rodzaje kamieni, jak często kamica wraca, ile moczu oddawać na dobę, dlaczego ograniczanie wapnia zwiększa ryzyko, kiedy ograniczanie szczawianów ma sens, co robią sól, białko zwierzęce, cukier, cytrusy i witamina C, jak brać suplement wapnia i które objawy wymagają pilnej pomocy.

Rodzaje kamieni i ryzyko nawrotu

Kamień powstaje, gdy w moczu jest więcej jakiejś substancji, niż mocz potrafi rozpuścić, a jego skład decyduje o tym, co ma sens na talerzu. Według opracowania dla pacjentów przygotowanego przez polskiego urologa prawie 80% kamieni to szczawian lub fosforan wapnia. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Urologicznego (EAU) z 2026 roku podają, że kamienie z kwasu moczowego stanowią około 10%, struwitowe, związane z zakażeniem, 2-15% złogów oddawanych do analizy, a cystynowe 1-2% u dorosłych.

Cztery rodzaje, cztery różne diety

• Szczawianowo-wapniowe. Najczęstsze. Działają płyny, normalna ilość wapnia, mniej soli i umiar w białku zwierzęcym.
• Fosforanowo-wapniowe. EAU wymienia trzy częste przyczyny: nadczynność przytarczyc, kwasicę kanalikową nerek i zakażenie układu moczowego. Każda wymaga innego leczenia.
• Moczanowe. Tworzą się w kwaśnym moczu, zwykle przy pH poniżej 5,5; sprzyjają im insulinooporność, zespół metaboliczny i dużo białka zwierzęcego.
• Cystynowe. Wynikają z wrodzonej cystynurii i wymagają bardzo dużej ilości płynów, mniej soli i leków.

Jak często kamica wraca

Według przeglądu cytowanego przez EAU po pierwszym kamieniu nawrót w ciągu pięciu lat dotyczy 26% osób, a nieco ponad 10% chorych ma postać często nawracającą. Polski urolog pisze, że u połowy chorych kolejne napady pojawiają się w ciągu 5-10 lat. Wszystkie osoby z kamieniami moczanowymi, cystynowymi i infekcyjnymi EAU zalicza do grupy wysokiego ryzyka nawrotu. Dieta po kolce to więc nawyk na lata, a nie kuracja na miesiąc.

Z mojej oferty Indywidualny Jadłospis Online – Łatwy start i trwała zmiana nawyków Koniec z błądzeniem. Zyskaj strategię żywieniową, która wspiera zdrowie i buduje formę. Jako dyplomowany dietetyk nie oferuję "gotowców",… Sprawdź

Płyny: liczy się ilość moczu

To najmocniejsze zalecenie w całej profilaktyce. EAU z najwyższą siłą rekomendacji zaleca taką ilość płynów, przede wszystkim wody, która da ponad 2,5 litra moczu w ciągu doby, a w tabeli zaleceń ogólnych podaje 2,5-3,0 litra płynów dziennie. Polskie normy żywienia, wydane w 2024 roku przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH, Państwowy Instytut Badawczy (NIZP PZH-PIB), potwierdzają, że większe spożycie płynów zmniejsza ryzyko kamicy i jej nawrotu.

W pięcioletnim badaniu z randomizacją opublikowanym w 1996 roku 199 osób po pierwszym kamieniu wapniowym podzielono na dwie grupy. Na starcie mężczyźni z kamieniami szczawianowymi oddawali średnio 1057 ml moczu na dobę, a zdrowi 1401 ml. W grupie, która piła tyle, żeby oddawać co najmniej 2 litry, nawrót w ciągu pięciu lat wystąpił u 12 z 99 osób, a w grupie bez zaleceń u 27 ze 100. Nawrót przychodził też później: średnio po 38,7 zamiast 25,1 miesiąca.

Jak to sprawdzić w domu

Liczba szklanek mówi mało, bo część wody wychodzi z potem. Polski urolog radzi też szklankę płynu tuż przed snem i kolejną przy nocnym wstawaniu do toalety.

Upał, praca fizyczna i trening

W badaniu POLSTONE kamicę zgłaszało 19,29% osób pracujących w wysokiej temperaturze wobec 11,09% pozostałych. To ankieta bez weryfikacji rozpoznań, ale zgadza się z zaleceniem EAU, żeby wyrównywać nadmierną utratę płynów. W pracy z podopiecznymi po kolce najpierw sprawdzam dni treningowe i upalne, bo wtedy najłatwiej wypić tyle co zwykle i oddać wyraźnie mniej moczu, niż się wydaje.

Wapń: dlaczego odstawienie nabiału szkodzi

Rozumowanie brzmi logicznie: kamień jest ze szczawianu wapnia, więc trzeba jeść mniej wapnia. Badania pokazują odwrotny kierunek. Wapń zjedzony w posiłku łączy się w jelicie ze szczawianami w nierozpuszczalny związek, który wychodzi ze stolcem. Gdy wapnia brakuje, więcej wolnych szczawianów wchłania się i trafia do moczu.

Badanie z 2002 roku

Włoscy badacze przez pięć lat obserwowali 120 mężczyzn z nawracającymi kamieniami szczawianowo-wapniowymi i nadmiarem wapnia w moczu. Połowa jadła dietę z normalną ilością wapnia, 30 mmol, czyli około 1200 mg dziennie, ale z ograniczeniem białka zwierzęcego do 52 g i soli do około 2,9 g. Druga połowa jadła dietę ubogowapniową z około 400 mg wapnia. Nawrót miało 12 z 60 mężczyzn w pierwszej grupie i 23 z 60 w drugiej (RR 0,49). Na diecie ubogowapniowej szczawianów w moczu przybyło średnio o 5,4 mg na dobę, a na diecie z normalnym wapniem ubyło o 7,2 mg.

Ile wapnia i skąd

Badanie ze znakowanym szczawianem u zdrowych ochotników pokazało skalę: przy 200 mg wapnia dziennie wchłaniało się średnio 17% szczawianów, przy 1200 mg tylko 2,6%, a powyżej tej ilości efekt słabł dziesięciokrotnie. W amerykańskich kohortach osoby z najwyższym spożyciem wapnia z jedzenia miały kamienie rzadziej niż te z najniższym: RR 0,56 u 45 619 mężczyzn i 0,65 u 91 731 kobiet.

EAU mówi wprost: wapnia nie należy ograniczać bez mocnych powodów, a zapotrzebowanie to 1000-1200 mg dziennie. Normy NIZP PZH-PIB podają 1000 mg dla dorosłych i 1200 mg od 51. roku życia u kobiet oraz od 66. u mężczyzn. Te same normy odnotowują, że średnia podaż wapnia u Polaków w wieku 19-64 lat to 615 mg, a 80% populacji nie pokrywa zapotrzebowania. Polski urolog pisze, że nie ma potrzeby ograniczać wapnia z produktów mlecznych.

Suplement wapnia: z posiłkiem, nie na czczo

W kohorcie 91 731 amerykańskich pielęgniarek suplement wapnia wiązał się z ryzykiem kamieni większym o 20% (RR 1,20), a 67% kobiet brało go poza posiłkiem albo do posiłku ubogiego w szczawiany, więc wapń nie miał czego wiązać w jelicie. W badaniu z randomizacją WHI 36 282 kobiety po menopauzie przez średnio 7 lat przyjmowały 1000 mg wapnia z 400 IU witaminy D albo placebo; ryzyko kamieni nerkowych wzrosło o 17% (HR 1,17).

EAU nie zaleca suplementów wapnia po kamicy, z wyjątkiem hiperoksalurii jelitowej, w której wapń podaje się do posiłków, żeby wiązał szczawiany. Polski urolog dodaje, że preparatów wapnia i witaminy D nie przyjmuje się bez zalecenia lekarza. Jeśli lekarz suplement zleci, ustal porę: tabletka do śniadania albo obiadu, a nie do szklanki wody przed snem.

Szczawiany w jedzeniu: ile ich jest i kiedy ograniczać

Szczawiany w moczu tylko częściowo pochodzą z talerza, resztę wytwarza wątroba, między innymi z witaminy C. W przeglądzie opublikowanym w 2021 roku udział szczawianów z jedzenia w tych wydalanych z moczem wynosił u zdrowych osób od 24% przy 10 mg do 42% przy 250 mg szczawianów dziennie, a dieta z 600 mg dziennie zwiększyła ich wydalanie o ponad połowę w porównaniu z dietą zawierającą 100 mg.

Dane pochodzą z niemieckiego przeglądu z 2021 roku, częściowo sfinansowanego przez zrzeszenie rozlewni wód mineralnych. Buraki i sok z buraka też są bogate w szczawiany; liczby zebrałem przy azotanach i soku z buraka przed treningiem. Herbata wygląda groźnie tylko na liście: szklanka naparu to kilkanaście miligramów, a w amerykańskich kohortach osoby pijące herbatę miały kamienie o 11% rzadziej.

Kiedy ograniczanie szczawianów ma sens

EAU rozróżnia dwa poziomy. Wszystkim osobom po kamicy radzi unikać nadmiaru produktów bogatych w szczawiany. Wyraźne ograniczenie zaleca, gdy dobowa zbiórka moczu pokazuje hiperoksalurię, czyli nadmiar szczawianów, i to zalecenie ma status słabego. Osobną grupą są osoby z hiperoksalurią jelitową: po resekcji jelita, po bariatrycznych operacjach upośledzających wchłanianie, z chorobą Leśniowskiego-Crohna lub niewydolnością trzustki; u nich dietę ustala się z lekarzem prowadzącym. Pomagają też dwa proste ruchy: gotowanie w wodzie i wylanie jej, bo surowy szpinak ma ponad pięć razy więcej szczawianów niż gotowany, oraz jedzenie takich produktów razem z nabiałem, którego wapń zwiąże część szczawianów w jelicie.

Zielone koktajle i „detoksy”

Opis przypadku z 2018 roku dotyczy 65-letniej kobiety, która przeszła „oczyszczanie” sokami z zielonych liści i owoców. Przy wcześniej prawidłowej pracy nerek skończyło się ostrym uszkodzeniem nerek przez kryształy szczawianu wapnia i schyłkową niewydolnością nerek. Czynnikami ryzyka były dawna operacja pomostowania żołądka i niedawna długa antybiotykoterapia. To pojedynczy przypadek, ale pokazuje, że kuracja sokami potrafi zaszkodzić nerkom, które miała chronić.

Sól, białko zwierzęce i puryny

Sól i sód

Sód zwiększa wydalanie wapnia z moczem, bo nerki słabiej go wtedy zwrotnie wchłaniają, a przy okazji obniża ilość cytrynianu w moczu. EAU zaleca nie więcej niż 4-5 g soli dziennie, a polskie normy przyjmują dla dorosłych 1500 mg sodu jako ilość wystarczającą, co odpowiada około 3,8 g soli. W badaniu POLSTONE kamicę miało 15,84% osób dosalających jedzenie wobec 11,74% niedosalających (iloraz szans 1,27 po uwzględnieniu innych czynników), a w kohorcie pielęgniarek przy najwyższym spożyciu sodu ryzyko było o 30% większe.

EAU zaznacza, że związek soli z pierwszym kamieniem potwierdzono tylko u kobiet, a badań ograniczających wyłącznie sód nie ma; sól była jednak jednym z trzech elementów diety w badaniu z 2002 roku. Osoby trenujące dokładają też sód z saszetek; zanim sięgniesz po kolejną, sprawdź w omówieniu saszetek z elektrolitami i realnych strat sodu z potem, czy jej potrzebujesz.

Białko zwierzęce

EAU zaleca, żeby białka zwierzęcego nie jeść w nadmiarze i ograniczyć je do 0,8-1,0 g/kg masy ciała dziennie, bo jego nadmiar zakwasza mocz, obniża cytryniany i zwiększa wydalanie wapnia, szczawianów i kwasu moczowego. W kohorcie 45 619 mężczyzn przy najwyższym spożyciu białka zwierzęcego ryzyko było o 33% większe, choć przegląd z 2021 roku zaznacza, że przeglądy systematyczne dają tu niespójne wyniki.

Dla osoby trenującej to realne napięcie: przy 80 kg zakres z wytycznych to 64-80 g białka dziennie, a plany na budowanie masy mięśniowej zakładają zwykle więcej, często z mięsa i odżywek. Po kamicy ustalam cel białkowy z lekarzem prowadzącym i przesuwam część białka na nabiał, który przy okazji daje wapń. Dlaczego u zdrowych osób więcej białka nie szkodzi nerkom, a kamica jest wyjątkiem, rozkładam w przeglądzie badań nad dietą wysokobiałkową.

Puryny, kamienie moczanowe i cystynowe

Przy kamieniach z kwasu moczowego i przy kamieniach szczawianowych z nadmiarem kwasu moczowego w moczu EAU zaleca ograniczenie puryn do 500 mg dziennie. Ważniejsze jest jednak pH, bo kwas moczowy krystalizuje w kwaśnym moczu; EAU wymienia wśród przyczyn także kwasicę mleczanową po wysiłku. Leczeniem z silnym zaleceniem są cytryniany alkalizujące mocz, a przy nadmiarze kwasu moczowego allopurynol; oba zleca lekarz. Kamienie z czystego kwasu moczowego da się nawet rozpuścić lekami alkalizującymi, czego żadna dieta nie zrobi. Co w jedzeniu obniża sam kwas moczowy, opisuję w poradniku o dnie moczanowej i hiperurykemii.

Przy kamieniach cystynowych EAU stawia na tyle płynów, żeby oddawać ponad 3 litry moczu na dobę, i na ograniczenie sodu do 2 g, czyli około 5 g soli dziennie. Resztę robią leki dobierane przez lekarza.

Cytryniany, cytrusy i napoje słodzone

Cytrynian w moczu łączy się z wapniem i hamuje krystalizację. EAU zachęca do jedzenia warzyw i owoców, bo podnoszą pH moczu i dostarczają wody, a o sokach cytrusowych pisze, że wydają się chronić przez zwiększanie ilości cytrynianu. W trzech amerykańskich kohortach osoby najbliższe wzorcowi DASH miały kamienie o 40-45% rzadziej (RR 0,55-0,60), choć jadły więcej szczawianów i witaminy C. Jak wygląda taki jadłospis, pokazuję w opisie zasad, porcji i jadłospisu diety DASH.

Cukier, fruktoza i napoje słodzone

W analizie trzech kohort liczących łącznie 194 095 osób najwyższe spożycie słodzonej coli wiązało się z ryzykiem kamieni wyższym o 23%, innych słodzonych napojów gazowanych o 33%, a słodkich napojów owocowych o 18%; część efektu przypisuje się fruktozie. U kobiet jedzących najwięcej sacharozy ryzyko było wyższe o 52%. EAU przytacza badanie z randomizacją u mężczyzn po kamicy pijących co najmniej 160 ml napojów gazowanych dziennie: ich ograniczenie zmniejszyło ryzyko nawrotu (RR 0,83), choć to jedno badanie. Kawa wiązała się w tych kohortach z ryzykiem niższym o 26%.

Witamina C i masa ciała

Witamina C jest jednym z surowców, z których organizm wytwarza szczawiany. EAU ocenia jej rolę jako sporną, ale uznaje za rozsądne, żeby osoby z kamieniami szczawianowo-wapniowymi unikały jej nadmiaru, i ogólnie przestrzega przed nadmiarem suplementów witaminowych. Dane o suplementach witaminy C i kamieniach u mężczyzn znajdziesz w części o bezpieczeństwie artykułu o tym, czy witamina C chroni przed przeziębieniem i czy przeszkadza w treningu. Owoce i warzywa to inna historia: dają witaminę C razem z potasem i wodą.

Masa ciała też ma znaczenie. W polskiej ankiecie POLSTONE kamicę zgłaszało 15,27% osób z otyłością wobec 10,76% osób z prawidłową masą ciała, a EAU wymienia otyłość, cukrzycę i zespół metaboliczny wśród czynników sprzyjających kamicy. Redukcja ma sens, ale spokojna i bez opierania diety na mięsie, bo nadmiar białka zwierzęcego działa w drugą stronę.

Dieta a leczenie i sygnały alarmowe

Dieta zmniejsza ryzyko nowego kamienia, ale nie usuwa tego, który już jest, i nie zastępuje leków. O tiazydach, cytrynianach czy allopurynolu decyduje urolog albo nefrolog, a u osób z grupy wysokiego ryzyka EAU zaleca ocenę metaboliczną z dwiema kolejnymi dobowymi zbiórkami moczu. Dietetyk przekłada jej wynik na jadłospis, a nie odwrotnie.

Co zabrać na wizytę

Polecam przygotować trzy rzeczy: wynik analizy kamienia, jeśli był badany, zapis płynów i oddanego moczu z jednej doby oraz listę suplementów z dawkami, łącznie z wapniem, witaminą D i witaminą C.

Po kolce: mało płynów, skreślony nabiał i zielony koktajl

U moich podopiecznych pytania o kamicę wracają zwykle w pierwszych miesiącach po kolce, często razem z gotową listą zakazów. Trzy scenariusze powtarzają się szczególnie często.

Przykład: kolka rok temu, litr płynów i trening w garażu

Typowa sytuacja: rok po pierwszej kolce ktoś pije około litra płynów dziennie, w tym dwie kawy, a trzy razy w tygodniu trenuje o 17:00 w garażowej siłowni, gdzie latem jest ponad 30 stopni. Kamienia nie oddano do analizy, bo „wyszedł sam”. Zaczynam od pomiaru, nie od listy zakazów: jedna doba zbiórki moczu do dzbanka z podziałką. W takim scenariuszu wychodzi około 900 ml, czyli mniej niż połowa z 2,5 litra zalecanych przez EAU. Rozpisuję picie na stałe pory: szklanka po przebudzeniu, pół litra wody do każdego posiłku, osobna butelka na trening i szklanka przed snem. Do urologa kieruję z pytaniem o ocenę metaboliczną i analizę kolejnego złogu. Zmierz przez jedną dobę całą objętość moczu i zapisz ją obok ilości wypitych płynów.

Przykład: nabiał skreślony, „bo wapń tworzy kamienie”

Drugi scenariusz: po kamieniu szczawianowo-wapniowym ktoś odstawia mleko, jogurty, kefir i sery, bo skoro kamień jest z wapnia, to wapń musi szkodzić. Trzydniowy zapis jadłospisu pokazuje wtedy około 400 mg wapnia dziennie, czyli tyle, ile dostawała grupa na diecie ubogowapniowej w badaniu z 2002 roku, w której nawrotów było prawie dwa razy więcej. Tłumaczę mechanizm: wapń z posiłku wiąże szczawiany w jelicie, a przy 200 mg wapnia wchłania się ich ponad sześć razy więcej niż przy 1200 mg. Proszę podopiecznych o powrót do 2-3 porcji nabiału dziennie, rozłożonych na posiłki, i o mniej soli, bez tabletek wapnia na własną rękę. Policz przez trzy dni wapń w swoim jadłospisie i porównaj wynik z normą 1000-1200 mg.

Przykład: szpinak, burak i migdały w codziennym koktajlu

Trzecia sytuacja trafia do mnie przy omawianiu jadłospisu osoby, która od pół roku codziennie rano pije koktajl „na zdrowie”: dwie garście surowego szpinaku, około 60 g, pół surowego buraka, 30 g migdałów, banan i woda. Sam szpinak daje w takiej porcji około 1175 mg szczawianów, migdały dokładają około 115 mg, burak kolejne, a wapnia w kubku prawie nie ma. Przy kamicy szczawianowej nie zabieram warzyw, tylko zmieniam skład: szpinak trafia do obiadu po ugotowaniu, do koktajlu wchodzi kefir albo jogurt naturalny, zamiast migdałów garść pistacji, które mają około 56 mg szczawianów w 100 g. Koktajl zostaje, ale bez surowych liści. Sprawdź, ile razy w tygodniu jesz surowy szpinak, rabarbar, kakao i migdały, i zapisz to przed wizytą.

Podsumowanie stanu dowodów

Najczęstsze pytania (FAQ)

Ile trzeba pić przy kamicy nerkowej?

Wytyczne EAU zalecają tyle płynów, głównie wody, żeby oddawać ponad 2,5 litra moczu na dobę, co zwykle wymaga 2,5-3,0 litra picia. W upale i przy mocnym poceniu potrzeba więcej, dlatego mierzy się mocz, a nie liczy szklanki.

Czy przy kamicy szczawianowej trzeba odstawić nabiał?

Nie: w pięcioletnim badaniu z randomizacją nawrót miało 12 z 60 mężczyzn na diecie z normalną ilością wapnia i 23 z 60 na diecie ubogowapniowej. Wapń zjedzony z posiłkiem wiąże szczawiany w jelicie, a EAU zaleca 1000-1200 mg wapnia dziennie.

Czy szpinak jest zakazany przy kamieniach nerkowych?

Zakazu nie ma, ale surowy szpinak ma około 1959 mg szczawianów w 100 g, a gotowany 364 mg, więc codzienny koktajl z surowych liści to inna dawka niż porcja do obiadu. Ścisłe ograniczanie szczawianów ma sens głównie przy ich nadmiarze w moczu.

Czy suplement wapnia zwiększa ryzyko kamieni nerkowych?

Może: w badaniu WHI 1000 mg wapnia z witaminą D dziennie zwiększyło ryzyko kamieni o 17% (HR 1,17). EAU nie zaleca suplementów wapnia po kamicy poza szczególnymi sytuacjami, a zlecony przez lekarza suplement bierze się z posiłkiem.

Czy sok z cytryny rozpuszcza kamienie nerkowe?

Nie: cytrusy mogą zwiększać ilość cytrynianu w moczu, ale badania nad sokiem z cytryny dają niespójne wyniki. Cytryniany jako lek zmniejszały powstawanie nowych kamieni (RR 0,26 w przeglądzie Cochrane), ale o ich stosowaniu decyduje lekarz.

Podsumowanie

1. Dieta zależy od rodzaju kamienia. Prawie 80% złogów to szczawian lub fosforan wapnia, ale kamienie moczanowe i cystynowe wymagają innego postępowania, więc punktem wyjścia jest analiza kamienia.
2. Najwięcej daje ilość moczu. EAU zaleca tyle płynów, głównie wody, żeby oddawać ponad 2,5 litra moczu na dobę, więcej w upale i przy treningu.
3. Wapnia nie odstawiaj. Dieta z normalnym wapniem, mniejszą ilością soli i białka zwierzęcego dawała o połowę mniej nawrotów niż ubogowapniowa; suplement tylko z zalecenia lekarza i do posiłku.
4. Szczawiany ogranicza się z głową. Unikaj ich nadmiaru, takiego jak codzienny koktajl z surowego szpinaku, a ścisłą dietę zostaw na sytuację, gdy zbiórka moczu pokaże hiperoksalurię.
5. Dieta nie zastępuje leczenia. Cytryniany, tiazydy i allopurynol zleca lekarz, a gorączka z bólem, krwiomocz albo brak moczu wymagają pilnej pomocy.

Zanim skreślisz kolejny produkt, wróć do podstaw: ile moczu oddajesz w zwykły i w treningowy dzień, czy w głównych posiłkach jest źródło wapnia, ile soli trafia na talerz i czy śpisz i jesz o stałych porach. Te cztery rzeczy dają więcej niż skreślanie kolejnych produktów. Jeśli masz wynik analizy kamienia albo dobowej zbiórki moczu i chcesz przełożyć go na talerz, zapraszam na wizytę w Lublinie, na której ułożymy jadłospis pod wynik analizy kamienia. A jeśli wolisz rozmowę z domu, umów konsultację online z przeglądem płynów, wapnia i suplementów.

Bibliografia

1. Szymanski J, Chlosta M, Dudek P, et al. Prevalence, correlates, and treatment behaviors for urolithiasis and renal colic-like pain symptoms at the population level in Poland. Sci Rep. 2025;15(1):10827. PMID: 40155525.
2. Drabczyk R. Kamica nerkowa: przyczyny, objawy, leczenie i zapobieganie. Medycyna Praktyczna dla pacjentów. mp.pl, kamica nerkowa (dostęp 25.09.2026).
3. European Association of Urology. EAU Guidelines on Urolithiasis, edycja przedstawiona na kongresie EAU w Londynie w 2026 roku, ISBN 978-94-92671-32-5; rozdziały 3 i 4 (postępowanie, ocena metaboliczna i zapobieganie nawrotom). uroweb.org, urolithiasis 2026 (dostęp 25.09.2026).
4. Rychlik E, Stoś K, Woźniak A, Mojska H (red.). Normy żywienia dla populacji Polski. Warszawa: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH-PIB; 2024. ISBN 978-83-65870-78-0. ncez.pzh.gov.pl, normy 2024 (dostęp 25.09.2026).
5. Borghi L, Meschi T, Amato F, et al. Urinary volume, water and recurrences in idiopathic calcium nephrolithiasis: a 5-year randomized prospective study. J Urol. 1996;155(3):839-843. PMID: 8583588.
6. Borghi L, Schianchi T, Meschi T, et al. Comparison of two diets for the prevention of recurrent stones in idiopathic hypercalciuria. N Engl J Med. 2002;346(2):77-84. PMID: 11784873.
7. von Unruh GE, Voss S, Sauerbruch T, et al. Dependence of oxalate absorption on the daily calcium intake. J Am Soc Nephrol. 2004;15(6):1567-1573. PMID: 15153567.
8. Curhan GC, Willett WC, Rimm EB, et al. A prospective study of dietary calcium and other nutrients and the risk of symptomatic kidney stones. N Engl J Med. 1993;328(12):833-838. PMID: 8441427.
9. Curhan GC, Willett WC, Speizer FE, et al. Comparison of dietary calcium with supplemental calcium and other nutrients as factors affecting the risk for kidney stones in women. Ann Intern Med. 1997;126(7):497-504. PMID: 9092314.
10. Asher GN, Viprakasit DP, Aymes SE, et al. Prevention of Recurrent Nephrolithiasis in Adults and Children: A Systematic Review. Ann Intern Med. 2026;179(5):696-707. PMID: 41871357.
11. Jackson RD, LaCroix AZ, Gass M, et al. Calcium plus vitamin D supplementation and the risk of fractures. N Engl J Med. 2006;354(7):669-683. PMID: 16481635.
12. Siener R. Nutrition and Kidney Stone Disease. Nutrients. 2021;13(6):1917. PMID: 34204863.
13. Ferraro PM, Taylor EN, Gambaro G, et al. Soda and other beverages and the risk of kidney stones. Clin J Am Soc Nephrol. 2013;8(8):1389-1395. PMID: 23676355.
14. Makkapati S, D’Agati VD, Balsam L. „Green Smoothie Cleanse” Causing Acute Oxalate Nephropathy. Am J Kidney Dis. 2018;71(2):281-286. PMID: 29203127.
15. Taylor EN, Fung TT, Curhan GC. DASH-style diet associates with reduced risk for kidney stones. J Am Soc Nephrol. 2009;20(10):2253-2259. PMID: 19679672.
16. Phillips R, Hanchanale VS, Myatt A, et al. Citrate salts for preventing and treating calcium containing kidney stones in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2015;2015(10):CD010057. PMID: 26439475.
17. Szymanski J, Dudek P, Rajwa P, et al. Diet and stones: Associations from a large, population-representative study of urolithiasis and renal colic-like pain symptoms in Poland. PLoS One. 2026;21(2):e0333733. PMID: 41632720.

Z mojej oferty Trener Personalny i Dietetyk – Kompleksowe Prowadzenie Online Przestań zgadywać. Oddaj swoje zdrowie i sylwetkę w ręce eksperta. Jako dyplomowany dietetyk i certyfikowany trener personalny, zdejmuję z… Sprawdź

Najczęstsze pytania

Ile trzeba pić przy kamicy nerkowej?

Wytyczne EAU zalecają tyle płynów, głównie wody, żeby oddawać ponad 2,5 litra moczu na dobę, co zwykle wymaga 2,5-3,0 litra picia. W upale i przy mocnym poceniu potrzeba więcej, dlatego mierzy się mocz, a nie liczy szklanki.

Czy przy kamicy szczawianowej trzeba odstawić nabiał?

Nie: w pięcioletnim badaniu z randomizacją nawrót miało 12 z 60 mężczyzn na diecie z normalną ilością wapnia i 23 z 60 na diecie ubogowapniowej. Wapń zjedzony z posiłkiem wiąże szczawiany w jelicie, a EAU zaleca 1000-1200 mg wapnia dziennie.

Czy szpinak jest zakazany przy kamieniach nerkowych?

Zakazu nie ma, ale surowy szpinak ma około 1959 mg szczawianów w 100 g, a gotowany 364 mg, więc codzienny koktajl z surowych liści to inna dawka niż porcja do obiadu. Ścisłe ograniczanie szczawianów ma sens głównie przy ich nadmiarze w moczu.

Czy suplement wapnia zwiększa ryzyko kamieni nerkowych?

Może: w badaniu WHI 1000 mg wapnia z witaminą D dziennie zwiększyło ryzyko kamieni o 17% (HR 1,17). EAU nie zaleca suplementów wapnia po kamicy poza szczególnymi sytuacjami, a zlecony przez lekarza suplement bierze się z posiłkiem.

Czy sok z cytryny rozpuszcza kamienie nerkowe?

Nie: cytrusy mogą zwiększać ilość cytrynianu w moczu, ale badania nad sokiem z cytryny dają niespójne wyniki. Cytryniany jako lek zmniejszały powstawanie nowych kamieni (RR 0,26 w przeglądzie Cochrane), ale o ich stosowaniu decyduje lekarz.