Charakter artykułu. Tekst opisuje stan wiedzy o związku badanym wyłącznie w warunkach laboratoryjnych. Ma charakter informacyjny i nie zawiera zaleceń ani schematów stosowania.
SR-9009, znany też jako stenabolic, zyskał rozgłos po publikacji, w której opisano go jako związek naśladujący część efektów wysiłku fizycznego.
Dwa późniejsze ustalenia mocno ten obraz skomplikowały. Poniżej wyjaśniam mechanizm, cel opracowania i na czym polegają wątpliwości.
Newsletter
Nowe materiały prosto na maila
Raz w tygodniu wysyłam filmy i konkrety o treningu i diecie. Bez spamu, wypisujesz się jednym kliknięciem.
Po co opracowano tę cząsteczkę
SR-9009 powstał jako narzędzie badawcze w laboratorium zajmującym się receptorami jądrowymi.
Cel: zbadanie roli receptorów Rev-Erb w regulacji rytmu dobowego i metabolizmu, przez farmakologiczne pobudzanie ich aktywności.
Kontekst naukowy: receptory te uczestniczą w powiązaniu zegara biologicznego z przemianami energetycznymi, co jest interesującym kierunkiem badań nad zaburzeniami metabolicznymi.
Czego oczekiwano
Hipoteza zakładała, że wpływ na te receptory pozwoli oddziaływać na metabolizm w sposób częściowo zbliżony do adaptacji wysiłkowych.
To by tłumaczyło zainteresowanie, jakie wzbudziła publikacja, i określenie „wysiłek w pigułce”, które przylgnęło do tej cząsteczki w przekazie popularnym.
Warto zaznaczyć: określenie to nie pochodzi z pracy naukowej, tylko z jej medialnych omówień.
SR-9009 nigdy nie wszedł do badań klinicznych ani nie był rozwijany jako kandydat na lek.
Zakładany mechanizm działania
Rev-Erb alfa i beta to receptory jądrowe działające jako czynniki hamujące transkrypcję określonych genów.
Opisywane następstwa pobudzenia
- Wpływ na geny zegara biologicznego, regulujące rytm dobowy.
- Zwiększenie biogenezy mitochondriów w mięśniach szkieletowych.
- Wpływ na przemiany lipidów i glukozy w wątrobie i tkance tłuszczowej.
- Modulacja odpowiedzi zapalnej przez oddziaływanie na makrofagi.
Kwestia rytmu dobowego
Wątek często pomijany: pobudzanie receptorów uczestniczących w regulacji zegara biologicznego oznacza ingerencję w rytm dobowy.
U zwierząt odnotowywano zmiany we wzorcach aktywności i snu, co przy związku o tym mechanizmie jest oczekiwane.
Z mojej oferty
Konsultacja online z Trenerem personalnym i Dietetykiem
Masz wątpliwości? Waga stoi, a trening nie przynosi efektów? Nie błądzisz w ciemno. To 60 minut konkretnej rozmowy…
Sprawdź
Co wykazano u zwierząt
| Obserwacja | Warunki |
|---|---|
| Wzrost liczby mitochondriów w mięśniach | Myszy, podanie w zastrzykach |
| Zwiększenie wydatku energetycznego | Myszy |
| Zmniejszenie masy tłuszczowej | Myszy, w tym karmione dietą wysokotłuszczową |
| Obniżenie stężenia cholesterolu i trójglicerydów | Myszy |
| Wydłużenie czasu do wyczerpania w biegu | Myszy, badanie z 2015 roku |
Wynik, który zwrócił największą uwagę
W badaniu z 2015 roku myszy otrzymujące SR-9009 biegały dłużej niż grupa kontrolna, przy zwiększonej gęstości mitochondriów w mięśniach.
To właśnie ten wynik odpowiada za określenia sugerujące zastępowanie treningu.
Dwa ustalenia komplikujące obraz
Pierwsze, z 2019 roku: badanie wykazało, że SR-9009 wywoływał efekty także u myszy pozbawionych receptorów Rev-Erb, czyli tych, na które miał działać.
Wniosek autorów: obserwowane zmiany zachodzą przynajmniej częściowo inną, nieznaną drogą.
Konsekwencja: mechanizm przypisywany tej cząsteczce nie tłumaczy jej działania w pełni.
Dlaczego to istotne
Nieznany mechanizm oznacza nieznany profil działań niepożądanych. Nie da się przewidzieć, na co jeszcze związek wpływa, skoro nie wiadomo, jak działa.
Dla badań podstawowych to sygnał, że wyniki uzyskane tym narzędziem wymagają ponownej oceny.
Drugie ustalenie
Dotyczy przyswajalności i omawiam je osobno, bo ma bezpośrednie przełożenie praktyczne.
Kwestia przyswajalności
Biodostępność SR-9009 po podaniu doustnym oszacowano na około dwa procent.
W badaniach na zwierzętach podawano go w zastrzykach dootrzewnowych, a nie doustnie.
Konsekwencja: przeniesienie tych wyników na preparaty doustne jest wątpliwe, bo do krwiobiegu trafia ułamek dawki.
Jak to czytać
Preparat doustny musiałby dostarczać dawki kilkudziesięciokrotnie wyższe, żeby osiągnąć stężenia porównywalne z badanymi.
Przy takich dawkach profil bezpieczeństwa jest tym bardziej nieznany.
Stan badań u ludzi
Nie przeprowadzono żadnego badania klinicznego z udziałem ludzi.
Oznacza to brak danych o skuteczności, dawkowaniu, tolerancji oraz działaniach niepożądanych w tej populacji.
Nie ma też badań kancerogenności ani oceny wpływu na rozrodczość.
Rozróżnienie warte utrzymania
Brak danych o działaniach niepożądanych to nie to samo co wykazanie bezpieczeństwa.
W przypadku SR-9009 nie odnotowano problemów po prostu dlatego, że nikt ich systematycznie nie badał.
Różnica wobec SARM-ów
SR-9009 bywa zestawiany z SARM-ami, choć należy do innej grupy.
| SR-9009 | SARM-y | |
|---|---|---|
| Punkt uchwytu | Receptory Rev-Erb | Receptory androgenowe |
| Zakładany efekt | Metaboliczny | Anaboliczny |
| Badania u ludzi | Brak | Część przeszła fazy kliniczne |
| Kategoria na liście zabronionych | Modulatory metaboliczne | Środki anaboliczne |
Pokrewieństwo bliższe
SR-9009 jest natomiast blisko spokrewniony z SR-9011, opisanym w tej samej pracy z 2012 roku. Szerzej w tekście o SR-9011.
Warto też odróżnić go od kardaryny, działającej na receptory PPAR-delta, o odmiennym mechanizmie i odrębnym profilu badań. Szerzej w tekście o kardarynie.
Status w kontroli antydopingowej
SR-9009 figuruje na liście substancji zabronionych Światowej Agencji Antydopingowej, w kategorii modulatorów metabolicznych.
Zakaz obowiązuje przez cały czas, także poza okresem zawodów, a laboratoria dysponują metodami wykrywania tej substancji i jej metabolitów.
Kwestia dotycząca zawodników
Analizy preparatów dostępnych w obrocie internetowym wykazywały rozbieżności między deklarowanym a rzeczywistym składem, w tym obecność substancji niewymienionych na etykiecie.
W kontroli antydopingowej odpowiada zawodnik, niezależnie od tego, czy substancja została przyjęta świadomie.
Co wiadomo o bezpieczeństwie
Uczciwa odpowiedź brzmi: niewiele.
Czego nie zbadano
- Wpływu na wątrobę przy dłuższym stosowaniu.
- Kancerogenności, ocenianej w standardowych badaniach długoterminowych.
- Wpływu na układ krążenia.
- Oddziaływania na rytm dobowy u ludzi, mimo że to właśnie ten układ jest punktem uchwytu.
- Interakcji z lekami.
Kontekst porównawczy: przy kardarynie, cząsteczce z tej samej kategorii, badania długoterminowe u gryzoni wykazały poważne problemy, które ujawniły się dopiero po ich przeprowadzeniu.
To pokazuje, że brak takich badań nie jest informacją neutralną.
Kwestia preparatów w obrocie
Wątek istotny niezależnie od oceny samej cząsteczki.
Analizy produktów sprzedawanych jako SR-9009 wykazywały niezgodność zawartości z deklaracją, w tym brak substancji, inne dawki oraz obecność związków niewymienionych na etykiecie.
Przyczyna jest strukturalna: produkty poza legalnym łańcuchem dystrybucji nie podlegają kontroli jakości właściwej dla leków.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Po co opracowano SR-9009?
Jako narzędzie badawcze do analizy roli receptorów Rev-Erb w regulacji rytmu dobowego i metabolizmu. Celem było poznanie mechanizmów, a nie stworzenie leku, i związek nigdy nie wszedł do badań klinicznych.
Co wykazano w pierwotnym badaniu?
U myszy odnotowano zwiększenie liczby mitochondriów w mięśniach, wzrost wydatku energetycznego, zmniejszenie masy tłuszczowej oraz poprawę profilu lipidowego. Wyniki opublikowano w 2012 roku w czasopiśmie Nature.
Na czym polega problem z mechanizmem?
Badanie z 2019 roku wykazało, że SR-9009 wywoływał efekty także u myszy pozbawionych receptorów Rev-Erb, na które miał działać. Oznacza to, że część obserwowanych zmian zachodzi inną, nieznaną drogą.
Dlaczego biodostępność ma tu kluczowe znaczenie?
Bo przyswajalność SR-9009 po podaniu doustnym oszacowano na około dwa procent. W badaniach na zwierzętach podawano go w zastrzykach, a nie doustnie, więc przeniesienie tych wyników na kapsułki jest wątpliwe.
Czy prowadzono badania u ludzi?
Nie. Nie przeprowadzono żadnego badania klinicznego z udziałem ludzi, więc dane o skuteczności i bezpieczeństwie w tej populacji nie istnieją.
Czym SR-9009 różni się od SARM-ów?
Mechanizmem. SARM-y działają na receptory androgenowe, a SR-9009 na receptory jądrowe Rev-Erb, uczestniczące w regulacji rytmu dobowego. To odrębne grupy związków, mimo częstego zestawiania ich razem.
Jaki jest status w kontroli antydopingowej?
SR-9009 figuruje na liście substancji zabronionych Światowej Agencji Antydopingowej w kategorii modulatorów metabolicznych. Zakaz obowiązuje przez cały czas, także poza zawodami.
Co wiadomo o bezpieczeństwie?
Nie przeprowadzono badań oceniających długoterminowe bezpieczeństwo u ludzi ani u zwierząt. Nie znaczy to, że substancja jest bezpieczna, tylko że jej profil nie został zbadany.
Podsumowanie
Cel opracowania: narzędzie badawcze do analizy roli receptorów Rev-Erb, a nie kandydat na lek.
Co wykazano u zwierząt: wzrost liczby mitochondriów, zwiększenie wydatku energetycznego i zmniejszenie masy tłuszczowej, w tym wydłużenie czasu biegu u myszy.
Pierwsze ustalenie komplikujące obraz: efekty występowały także u myszy pozbawionych receptorów Rev-Erb, więc mechanizm nie tłumaczy działania w pełni.
Drugie, o bezpośrednim znaczeniu praktycznym: biodostępność doustna wynosi około dwóch procent, a w badaniach podawano związek w zastrzykach.
Stan badań u ludzi: brak jakichkolwiek badań klinicznych, a więc i danych o skuteczności oraz bezpieczeństwie.
I rozróżnienie warte utrzymania: brak zgłoszonych działań niepożądanych nie jest dowodem bezpieczeństwa, tylko skutkiem nieprowadzenia badań.
Jeśli chcesz ustawić trening i dietę pod cele sylwetkowe, sprawdź indywidualny plan treningowy. W Lublinie pracuję jako trener personalny i dietetyk.
- Grupa FitForce na Facebooku, gdzie omawiamy takie tematy w oparciu o dane.
- Instagram @naarqu_, gdzie dzielę się praktycznymi wskazówkami.
Bibliografia
- Solt LA, Wang Y, Banerjee S, i wsp. Regulation of circadian behaviour and metabolism by synthetic REV-ERB agonists. Nature. 2012;485(7396):62-68. doi:10.1038/nature11030
- Dierickx P, Emmett MJ, Jiang C, i wsp. SR9009 has REV-ERB-independent effects on cell proliferation and metabolism. Proceedings of the National Academy of Sciences. 2019;116(25):12147-12152. doi:10.1073/pnas.1904226116
- Woldt E, Sebti Y, Solt LA, i wsp. Rev-erb-α modulates skeletal muscle oxidative capacity by regulating mitochondrial biogenesis and autophagy. Nature Medicine. 2013;19(8):1039-1046. doi:10.1038/nm.3213
- Amador M, Wang Y, Banerjee S, Kameneka TM, Solt LA, Burris TP. Pharmacological and genetic modulation of REV-ERB activity and expression affects orexigenic gene expression. PLoS One. 2018;13(1):e0189409. doi:10.1371/journal.pone.0189409
- Geldof L, Deventer K, Roels K, i wsp. In vitro metabolic studies of REV-ERB agonists SR9009 and SR9011. International Journal of Molecular Sciences. 2016;17(10):1676. doi:10.3390/ijms17101676
- Zhang Y, Fang B, Emmett MJ, i wsp. Discrete functions of nuclear receptor Rev-erbα couple metabolism to the clock. Science. 2015;348(6242):1488-1492. doi:10.1126/science.aab3021
- Światowa Agencja Antydopingowa. The Prohibited List: S4.4 Metabolic Modulators.
- Thevis M, Schänzer W. Detection of SARMs and other emerging drugs in doping controls. Drug Testing and Analysis. 2018;10(1):9-17. doi:10.1002/dta.2313
Z mojej oferty
Indywidualny Jadłospis Online – Łatwy start i trwała zmiana nawyków
Koniec z błądzeniem. Zyskaj strategię żywieniową, która wspiera zdrowie i buduje formę. Jako dyplomowany dietetyk nie oferuję "gotowców",…
Sprawdź
Najczęstsze pytania
Po co opracowano SR-9009?
Jako narzędzie badawcze do analizy roli receptorów Rev-Erb w regulacji rytmu dobowego i metabolizmu. Celem było poznanie mechanizmów, a nie stworzenie leku, i związek nigdy nie wszedł do badań klinicznych.
Co wykazano w pierwotnym badaniu?
U myszy odnotowano zwiększenie liczby mitochondriów w mięśniach, wzrost wydatku energetycznego, zmniejszenie masy tłuszczowej oraz poprawę profilu lipidowego. Wyniki opublikowano w 2012 roku w czasopiśmie Nature.
Na czym polega problem z mechanizmem?
Badanie z 2019 roku wykazało, że SR-9009 wywoływał efekty także u myszy pozbawionych receptorów Rev-Erb, na które miał działać. Oznacza to, że część obserwowanych zmian zachodzi inną, nieznaną drogą.
Dlaczego biodostępność ma tu kluczowe znaczenie?
Bo przyswajalność SR-9009 po podaniu doustnym oszacowano na około dwa procent. W badaniach na zwierzętach podawano go w zastrzykach, a nie doustnie, więc przeniesienie tych wyników na kapsułki jest wątpliwe.
Czy prowadzono badania u ludzi?
Nie. Nie przeprowadzono żadnego badania klinicznego z udziałem ludzi, więc dane o skuteczności i bezpieczeństwie w tej populacji nie istnieją.
Czym SR-9009 różni się od SARM-ów?
Mechanizmem. SARM-y działają na receptory androgenowe, a SR-9009 na receptory jądrowe Rev-Erb, uczestniczące w regulacji rytmu dobowego. To odrębne grupy związków, mimo częstego zestawiania ich razem.
Jaki jest status w kontroli antydopingowej?
SR-9009 figuruje na liście substancji zabronionych Światowej Agencji Antydopingowej w kategorii modulatorów metabolicznych. Zakaz obowiązuje przez cały czas, także poza zawodami.
Co wiadomo o bezpieczeństwie?
Nie przeprowadzono badań oceniających długoterminowe bezpieczeństwo u ludzi ani u zwierząt. Nie znaczy to, że substancja jest bezpieczna, tylko że jej profil nie został zbadany.
