Lactobacillus rhamnosus GG, w skrócie LGG, to jeden z najczęściej badanych probiotyków na świecie. Już w 2014 roku szacowano, że codziennie spożywa go od 2 do 5 milionów ludzi. Tak duża liczba badań ma jednak drugą stronę: przy części zastosowań wyniki są wyraźnie sprzeczne, a kilka obietnic sprzed lat nie przetrwało sprawdzenia w większych próbach.
Pokazuję, gdzie LGG działa najpewniej, co pokazały duże badania przy biegunce u dzieci i w profilaktyce alergii, jakie dawki stosowano i kiedy ten szczep nie jest bezpieczny.
Policz to sam Kalkulator kalorii i makroskładników Pięć wzorów przemiany materii, aktywność liczona także z kroków. Wynik razem z rozbiciem na białko, tłuszcze i węglowodany. Dwie minuty, za darmo. ObliczCzym jest Lactobacillus rhamnosus GG
LGG pochodzi z jelita człowieka, a w Finlandii stosuje się go jako probiotyk od 1990 roku. Był pierwszym szczepem z rodzaju Lactobacillus opatentowanym w 1989 roku, dzięki temu, że przeżywa w kwaśnym środowisku żołądka i w obecności żółci oraz przylega do komórek jelita. W badaniach i na etykietach występuje też jako ATCC 53103.
Newsletter
Nowe materiały prosto na maila
Raz w tygodniu wysyłam filmy i konkrety o treningu i diecie. Bez spamu, wypisujesz się jednym kliknięciem.
Od 2020 roku gatunek nosi nazwę Lacticaseibacillus rhamnosus, bo rodzaj Lactobacillus podzielono na 25 mniejszych rodzajów. Oznaczenie szczepu GG się nie zmieniło. Jeśli masz przed sobą opakowanie, sprawdź, czy po nazwie gatunku stoi właśnie GG albo ATCC 53103, bo inne szczepy L. rhamnosus mają inne badania. Więcej o czytaniu etykiet piszę w poradniku wyboru probiotyku.
Biegunka po antybiotyku
W mojej pracy o LGG najczęściej pytają podopieczni w trakcie antybiotykoterapii, dlatego zaczynam od tego zastosowania. W metaanalizie 12 badań z randomizacją, obejmującej 1499 osób, LGG zmniejszał ryzyko biegunki poantybiotykowej z 22,4% do 12,3%. Po rozdzieleniu grup różnica była jednak istotna tylko u dzieci, przy umiarkowanej jakości dowodów. U dorosłych nie osiągnęła istotności statystycznej, z wyjątkiem osób leczonych z powodu Helicobacter pylori.
Światowa Organizacja Gastroenterologii (WGO) w wytycznych z 2023 roku przypisuje LGG w zapobieganiu tej biegunce najwyższy poziom dowodów, a europejskie zalecenia dla dzieci wymieniają go obok Saccharomyces boulardii z zaleceniem silnym. Kiedy zacząć i jak długo brać probiotyk w trakcie kuracji, opisuję w tekście o probiotyku przy antybiotyku, a drożdże S. boulardii w artykule o Saccharomyces boulardii.
Z mojej oferty
Indywidualny Jadłospis Online – Łatwy start i trwała zmiana nawyków
Koniec z błądzeniem. Zyskaj strategię żywieniową, która wspiera zdrowie i buduje formę. Jako dyplomowany dietetyk nie oferuję "gotowców",…
Sprawdź
Ostra biegunka u dzieci: sprzeczne wyniki
To dobry przykład na to, że liczba badań nie rozstrzyga sprawy. Przez lata LGG był jednym z głównych probiotyków zalecanych przy ostrej biegunce u dzieci, a w 2018 roku dwa duże badania opublikowane w „New England Journal of Medicine” zakwestionowały ten efekt:
| Badanie | Wynik |
|---|---|
| USA, 2018, 971 dzieci, LGG 10 mld CFU dwa razy dziennie przez 5 dni | Brak różnicy wobec placebo: ciężki przebieg u 11,8% i 12,6%, biegunka trwała 49,7 i 50,9 godziny |
| Kanada, 2018, 886 dzieci, mieszanka L. rhamnosus R0011 i L. helveticus | Brak różnicy wobec placebo w ciężkości i długości biegunki |
| Metaanaliza z 2019 roku, 18 badań, 4208 dzieci | Biegunka krótsza średnio o 0,85 dnia, wyraźniej w krajach europejskich, przy dużej niejednorodności badań |
| Przegląd Cochrane z 2020 roku, 82 badania nad probiotykami | W badaniach o niskim ryzyku błędu brak różnicy w liczbie pacjentów z biegunką trwającą 48 godzin lub dłużej |
Dlaczego wyniki się różnią
Ograniczenia danych. Autorzy metaanalizy z 2019 roku podkreślają, że mimo dużego negatywnego badania zebrane dane wciąż wskazują na krótszą biegunkę, ale przy dużej niejednorodności i ograniczeniach metodologicznych. Wytyczne WGO nadal podają dla dzieci dawkę co najmniej 10 mld CFU dziennie przez 5-7 dni. Uczciwie trzeba powiedzieć, że korzyść, jeśli istnieje, jest niewielka, a podstawą leczenia biegunki u dziecka pozostaje nawadnianie.
Infekcje, bóle brzucha i sport
Infekcje u dzieci w żłobkach i szpitalach
Dwa badania z 2010 roku, prowadzone przez zespół z Zagrzebia, podawały LGG w fermentowanym mleku, w dawce 1 mld CFU dziennie:
- Żłobki, 281 dzieci, 3 miesiące. Ryzyko infekcji górnych dróg oddechowych było o 34% mniejsze niż po placebo, ale nie zmniejszyło się istotnie ryzyko infekcji przewodu pokarmowego.
- Szpital dziecięcy, 742 dzieci. Ryzyko zakażeń przewodu pokarmowego było mniejsze o 60%, a zakażeń dróg oddechowych o 62%, bez różnicy w długości pobytu.
Wytyczne WGO nadają zapobieganiu biegunce szpitalnej u dzieci najwyższy poziom dowodów. Tu LGG ma jedno z najlepiej udokumentowanych zastosowań poza antybiotykoterapią.
Bóle brzucha i zespół jelita drażliwego u dzieci
W metaanalizie trzech badań z udziałem 290 dzieci z czynnościowymi bólami brzucha LGG zwiększał liczbę dzieci, u których ból zniknął albo się zmniejszył. Efekt dotyczył głównie zespołu jelita drażliwego: trzeba było podać LGG 4 dzieciom, żeby pomóc jednemu. U dzieci z czynnościowym bólem brzucha bez cech IBS i z niestrawnością czynnościową różnicy nie było.
LGG u sportowców
W fińskim badaniu 141 maratończyków przez 3 miesiące treningów przyjmowało LGG albo placebo. Liczba dni bez objawów, infekcji dróg oddechowych i epizodów dolegliwości żołądkowych była podobna, a jedyną różnicą było krótsze trwanie dolegliwości żołądkowych w dwóch tygodniach po maratonie: 1 dzień wobec 2,3 dnia. Szerzej o probiotykach w sporcie piszę w tekście o probiotykach dla sportowców.
Alergia i atopowe zapalenie skóry
W 2001 roku fińskie badanie opublikowane w „The Lancet” wywołało duże nadzieje. LGG podawany matkom przed porodem i niemowlętom przez 6 miesięcy o połowę zmniejszał częstość atopowego zapalenia skóry u dzieci z grupy ryzyka. Kolejne badania nie potwierdziły jednak tego efektu:
| Badanie | Atopowe zapalenie skóry w wieku 2 lat |
|---|---|
| Finlandia, 2001 | 23% po LGG wobec 46% po placebo |
| Niemcy, 2008 | 28% po LGG wobec 27,3% po placebo, a nawracające zapalenie oskrzeli ze świszczącym oddechem u 26% wobec 9,1% |
| USA, 2017, LGG z inuliną przez 6 miesięcy | 28,7% po LGG wobec 30,9% w grupie kontrolnej |
Autorzy niemieckiego badania wprost uznali, że LGG nie może być ogólnie zalecany w pierwotnej profilaktyce alergii. To dobry przykład, dlaczego pojedyncze spektakularne badanie warto traktować jako hipotezę, a nie gotowy wniosek.
Dawkowanie w badaniach
| Zastosowanie | Dawka z tabel WGO i poziom dowodów |
|---|---|
| Biegunka po antybiotyku, dorośli | 10 mld CFU dwa razy dziennie, poziom 1 |
| Biegunka po antybiotyku, dzieci | Minimum 5 mld CFU na dobę w trakcie leczenia, poziom 1 |
| Ostra biegunka, dzieci | Co najmniej 10 mld CFU dziennie przez 5-7 dni, poziom 1 |
| Biegunka szpitalna, dzieci | Co najmniej 1 mld CFU dziennie w czasie pobytu, poziom 1 |
| Bóle brzucha i IBS, dzieci | 1-3 mld CFU dwa razy dziennie, poziom 1 |
| Wspomaganie leczenia H. pylori, dorośli | 6 mld CFU 2 razy na dobę, poziom 2 |
Polecam sprawdzać dawkę na etykiecie właśnie z tą tabelą, bo dawki stosowane w badaniach różnią się nawet dziesięciokrotnie. Najwyższy, pierwszy poziom to przegląd systematyczny prób z randomizacją, a drugi to spójne wyniki prób bez takiego przeglądu. Tabele WGO zbierają badania z wynikiem pozytywnym i nie oceniają ich jakości, dlatego przy ostrej biegunce trzeba je czytać razem z negatywnymi wynikami opisanymi wyżej.
Bezpieczeństwo
U zdrowych osób LGG ma dobrą historię bezpieczeństwa. W Finlandii, gdzie jego spożycie szybko rosło, zakażenia krwi pałeczkami kwasu mlekowego występowały średnio u 0,3 osoby na 100 tysięcy mieszkańców rocznie i nie było trendu wzrostowego. W małym badaniu z udziałem 15 seniorów przyjmujących 10 mld CFU dwa razy dziennie przez 28 dni nie było poważnych działań niepożądanych, a najczęściej zgłaszano łagodne wzdęcia, gazy i nudności.
Oddział intensywnej terapii to inna sytuacja. W szpitalu dziecięcym w Bostonie w ciągu 5,5 roku zakażenie krwi pałeczkami kwasu mlekowego wystąpiło u 6 z 522 pacjentów intensywnej terapii dostających probiotyk z LGG, czyli u 1,1%, i tylko u 2 z 21 652 pacjentów bez probiotyku. Analiza genomów wykazała, że bakterie z krwi pochodziły z kapsułek. Osoby w ciężkim stanie, z osłabioną odpornością albo żywione przez zgłębnik powinny przyjmować probiotyk tylko na wyraźne zalecenie lekarza.
Z gabinetu: kiedy pada pytanie o LGG
LGG pojawia się w rozmowach z podopiecznymi częściej, niż mogłoby się wydawać, bo trafia do nich przez dzieci, antybiotyki i przygotowania do zawodów.
Przykład: nocna biegunka u dziecka i probiotyk z apteki dyżurnej
Typowa sytuacja: rodzic trenujący u mnie opowiada, że przy biegunce dziecka pierwszym odruchem był zakup probiotyku. Zaczynam od przypomnienia, że kluczowe jest nawadnianie i obserwacja objawów odwodnienia, a korzyść z LGG przy ostrej biegunce jest w najlepszym razie niewielka. Zapisz godziny i liczbę stolców oraz ilość wypitych płynów, bo takie notatki bardziej przydadzą się lekarzowi niż kolejny suplement.
Przykład: LGG „na odporność” przed sezonem startowym
Częsty scenariusz przed ważnym startem: pytanie, czy LGG uchroni przed przeziębieniem w okresie najcięższych treningów. Zauważyłem, że wiele osób zna wyniki badań u dzieci w żłobkach i przenosi je na dorosłych sportowców. Tymczasem w badaniu z udziałem maratończyków liczba infekcji się nie zmieniła, więc przed sezonem większe znaczenie mają sen, dieta dopasowana do obciążeń i rozsądne planowanie treningów.
Przykład: probiotyk dla niemowlęcia „na alergię”
Kolejny przypadek: rodzina z alergiami w wywiadzie chce podawać niemowlęciu LGG profilaktycznie, bo przeczytała o fińskim badaniu. Porównaj je z późniejszymi próbami z Niemiec i USA, które tego efektu nie powtórzyły. Decyzję o profilaktyce alergii u dziecka warto podjąć razem z pediatrą.
Podsumowanie stanu dowodów
| Twierdzenie | Co mówią dane | Poziom dowodu |
|---|---|---|
| Zapobiega biegunce po antybiotyku u dzieci | Istotny efekt w metaanalizie, zalecenie ESPGHAN | Umiarkowany |
| Zapobiega biegunce po antybiotyku u dorosłych | Różnica nieistotna, poza leczeniem H. pylori | Niski |
| Skraca ostrą biegunkę u dzieci | Metaanaliza: o 0,85 dnia, duże badanie w USA: brak różnicy | Niski, dane sprzeczne |
| Zmniejsza zakażenia szpitalne u dzieci | Mniej zakażeń jelitowych i oddechowych w badaniu z udziałem 742 dzieci | Umiarkowany |
| Łagodzi bóle brzucha w IBS u dzieci | Więcej dzieci z poprawą w metaanalizie 3 badań | Umiarkowany |
| Zapobiega atopowemu zapaleniu skóry | Pozytywne badanie z 2001 roku, dwa kolejne bez efektu | Niski, teza nieuzasadniona |
| Chroni sportowców przed infekcjami | Brak różnicy u 141 maratończyków | Niski, pojedyncze badanie |
Najczęstsze pytania (FAQ)
Na co pomaga Lactobacillus rhamnosus GG?
Najpewniejsze dowody dotyczą zapobiegania biegunce po antybiotyku u dzieci i biegunce szpitalnej u dzieci. Pomaga też części dzieci z zespołem jelita drażliwego, a przy ostrej biegunce i profilaktyce alergii wyniki są sprzeczne.
Jak dawkować Lactobacillus rhamnosus GG?
Dawka zależy od wskazania. Przy antybiotyku u dorosłych w badaniach stosowano 10 mld CFU dwa razy dziennie, a u dzieci co najmniej 5 mld CFU dziennie przez całą kurację.
Czy LGG pomaga na biegunkę u dziecka?
Wyniki są sprzeczne. W metaanalizie 18 badań biegunka trwała średnio o 0,85 dnia krócej, ale w dużym badaniu z udziałem 971 dzieci w USA LGG nie różnił się od placebo. Podstawą pozostaje nawadnianie dziecka.
Czy LGG zapobiega alergii i atopowemu zapaleniu skóry?
Raczej nie. Pierwsze fińskie badanie z 2001 roku pokazało dwa razy mniej przypadków atopowego zapalenia skóry, ale kolejne badania z Niemiec i USA nie potwierdziły tego efektu.
Czym różni się Lactobacillus rhamnosus od Lacticaseibacillus rhamnosus?
To ten sam gatunek pod nową nazwą. W 2020 roku rodzaj Lactobacillus podzielono na 25 rodzajów, a oznaczenie szczepu GG, znanego też jako ATCC 53103, pozostało bez zmian.
Czy Lactobacillus rhamnosus GG jest bezpieczny?
U zdrowych osób zwykle tak, a w Finlandii wzrost spożycia LGG nie zwiększył liczby zakażeń krwi pałeczkami kwasu mlekowego. U pacjentów oddziału intensywnej terapii opisano jednak zakażenia krwi szczepem pochodzącym z probiotyku.
Czy LGG pomaga sportowcom?
W badaniu z udziałem 141 maratończyków LGG nie zmniejszył liczby infekcji ani epizodów dolegliwości żołądkowych, choć po maratonie te dolegliwości trwały krócej.
Podsumowanie
- LGG to jeden z najlepiej zbadanych probiotyków, ale dobrze udokumentowane są tylko niektóre zastosowania.
- Najpewniejsze dowody dotyczą dzieci: zapobiegania biegunce po antybiotyku, zakażeniom szpitalnym i bólom brzucha w zespole jelita drażliwego.
- Przy ostrej biegunce u dzieci wyniki są sprzeczne, a duże badanie z USA nie wykazało różnicy wobec placebo.
- W profilaktyce alergii obietnica z 2001 roku się nie potwierdziła.
- Szukaj na etykiecie oznaczenia GG albo ATCC 53103, a osoby ciężko chore powinny stosować LGG tylko na zalecenie lekarza.
Nawet najlepiej przebadany szczep nie zastąpi podstaw, które najbardziej wpływają na zdrowie jelit i odporność: snu, zróżnicowanej diety, odpowiedniej ilości energii przy dużych obciążeniach i rozsądnie zaplanowanego treningu. Jeśli chcesz poukładać dietę i suplementację pod swój sezon albo powrót do formy po chorobie, zarezerwuj konsultację z trenerem i dietetykiem przez internet. Omówienia kolejnych badań nad suplementami udostępniam w grupie FitForce i na Instagramie.
Bibliografia
- Capurso L. Thirty years of Lactobacillus rhamnosus GG: a review. J Clin Gastroenterol. 2019;53 Suppl 1:S1-S41. PMID: 30741841.
- Salminen MK, Tynkkynen S, Rautelin H, et al. Lactobacillus bacteremia during a rapid increase in probiotic use of Lactobacillus rhamnosus GG in Finland. Clin Infect Dis. 2002;35(10):1155-1160. PMID: 12410474.
- Hibberd PL, Kleimola L, Fiorino AM, et al. No evidence of harms of probiotic Lactobacillus rhamnosus GG ATCC 53103 in healthy elderly: a phase I open label study to assess safety, tolerability and cytokine responses. PLoS One. 2014;9(12):e113456. PMID: 25438151.
- Kopp MV, Hennemuth I, Heinzmann A, et al. Randomized, double-blind, placebo-controlled trial of probiotics for primary prevention: no clinical effects of Lactobacillus GG supplementation. Pediatrics. 2008;121(4):e850-e856. PMID: 18332075.
- Zheng J, Wittouck S, Salvetti E, et al. A taxonomic note on the genus Lactobacillus: description of 23 novel genera, emended description of the genus Lactobacillus Beijerinck 1901, and union of Lactobacillaceae and Leuconostocaceae. Int J Syst Evol Microbiol. 2020;70(4):2782-2858. PMID: 32293557.
- Szajewska H, Kołodziej M. Systematic review with meta-analysis: Lactobacillus rhamnosus GG in the prevention of antibiotic-associated diarrhoea in children and adults. Aliment Pharmacol Ther. 2015;42(10):1149-1157. PMID: 26365389.
- Guarner F, Sanders ME, Szajewska H, et al. World Gastroenterology Organisation Global Guidelines: probiotics and prebiotics. J Clin Gastroenterol. 2024;58(6):533-553. PMID: 38885083.
- Szajewska H, Canani RB, Guarino A, et al. Probiotics for the prevention of antibiotic-associated diarrhea in children. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2016;62(3):495-506. PMID: 26756877.
- Szajewska H, Kołodziej M, Gieruszczak-Białek D, et al. Systematic review with meta-analysis: Lactobacillus rhamnosus GG for treating acute gastroenteritis in children: a 2019 update. Aliment Pharmacol Ther. 2019;49(11):1376-1384. PMID: 31025399.
- Schnadower D, Tarr PI, Casper TC, et al. Lactobacillus rhamnosus GG versus placebo for acute gastroenteritis in children. N Engl J Med. 2018;379(21):2002-2014. PMID: 30462938.
- Freedman SB, Williamson-Urquhart S, Farion KJ, et al. Multicenter trial of a combination probiotic for children with gastroenteritis. N Engl J Med. 2018;379(21):2015-2026. PMID: 30462939.
- Collinson S, Deans A, Padua-Zamora A, et al. Probiotics for treating acute infectious diarrhoea. Cochrane Database Syst Rev. 2020;12(12):CD003048. PMID: 33295643.
- Hojsak I, Snovak N, Abdović S, et al. Lactobacillus GG in the prevention of gastrointestinal and respiratory tract infections in children who attend day care centers: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Clin Nutr. 2010;29(3):312-316. PMID: 19896252.
- Hojsak I, Abdović S, Szajewska H, et al. Lactobacillus GG in the prevention of nosocomial gastrointestinal and respiratory tract infections. Pediatrics. 2010;125(5):e1171-e1177. PMID: 20403940.
- Horvath A, Dziechciarz P, Szajewska H. Meta-analysis: Lactobacillus rhamnosus GG for abdominal pain-related functional gastrointestinal disorders in childhood. Aliment Pharmacol Ther. 2011;33(12):1302-1310. PMID: 21507030.
- Kalliomäki M, Salminen S, Arvilommi H, et al. Probiotics in primary prevention of atopic disease: a randomised placebo-controlled trial. Lancet. 2001;357(9262):1076-1079. PMID: 11297958.
- Cabana MD, McKean M, Caughey AB, et al. Early probiotic supplementation for eczema and asthma prevention: a randomized controlled trial. Pediatrics. 2017;140(3):e20163000. PMID: 28784701.
- Kekkonen RA, Vasankari TJ, Vuorimaa T, et al. The effect of probiotics on respiratory infections and gastrointestinal symptoms during training in marathon runners. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2007;17(4):352-363. PMID: 17962710.
- Yelin I, Flett KB, Merakou C, et al. Genomic and epidemiological evidence of bacterial transmission from probiotic capsule to blood in ICU patients. Nat Med. 2019;25(11):1728-1732. PMID: 31700189.
Z mojej oferty
Indywidualny Jadłospis Online – Łatwy start i trwała zmiana nawyków
Koniec z błądzeniem. Zyskaj strategię żywieniową, która wspiera zdrowie i buduje formę. Jako dyplomowany dietetyk nie oferuję "gotowców",…
Sprawdź
Najczęstsze pytania
Na co pomaga Lactobacillus rhamnosus GG?
Najpewniejsze dowody dotyczą zapobiegania biegunce po antybiotyku u dzieci i biegunce szpitalnej u dzieci. Pomaga też części dzieci z zespołem jelita drażliwego, a przy ostrej biegunce i profilaktyce alergii wyniki są sprzeczne.
Jak dawkować Lactobacillus rhamnosus GG?
Dawka zależy od wskazania. Przy antybiotyku u dorosłych w badaniach stosowano 10 mld CFU dwa razy dziennie, a u dzieci co najmniej 5 mld CFU dziennie przez całą kurację.
Czy LGG pomaga na biegunkę u dziecka?
Wyniki są sprzeczne. W metaanalizie 18 badań biegunka trwała średnio o 0,85 dnia krócej, ale w dużym badaniu z udziałem 971 dzieci w USA LGG nie różnił się od placebo. Podstawą pozostaje nawadnianie dziecka.
Czy LGG zapobiega alergii i atopowemu zapaleniu skóry?
Raczej nie. Pierwsze fińskie badanie z 2001 roku pokazało dwa razy mniej przypadków atopowego zapalenia skóry, ale kolejne badania z Niemiec i USA nie potwierdziły tego efektu.
Czym różni się Lactobacillus rhamnosus od Lacticaseibacillus rhamnosus?
To ten sam gatunek pod nową nazwą. W 2020 roku rodzaj Lactobacillus podzielono na 25 rodzajów, a oznaczenie szczepu GG, znanego też jako ATCC 53103, pozostało bez zmian.
Czy Lactobacillus rhamnosus GG jest bezpieczny?
U zdrowych osób zwykle tak, a w Finlandii wzrost spożycia LGG nie zwiększył liczby zakażeń krwi pałeczkami kwasu mlekowego. U pacjentów oddziału intensywnej terapii opisano jednak zakażenia krwi szczepem pochodzącym z probiotyku.
Czy LGG pomaga sportowcom?
W badaniu z udziałem 141 maratończyków LGG nie zmniejszył liczby infekcji ani epizodów dolegliwości żołądkowych, choć po maratonie te dolegliwości trwały krócej.
