Charakter artykułu. Tekst opisuje wyniki badań klinicznych i ma charakter informacyjny. Podane dawki odnoszą się do protokołów badawczych i nie stanowią zaleceń.
Tesofensyna dawała w badaniach jedne z lepszych wyników redukcji masy ciała wśród leków swojej generacji.
Poniżej wyjaśniam mechanizm potrójnego działania, podaję dawki i wyniki z badań klinicznych oraz omawiam kwestię, która zaważyła na dalszym rozwoju tej cząsteczki.
Newsletter
Nowe materiały prosto na maila
Raz w tygodniu wysyłam filmy i konkrety o treningu i diecie. Bez spamu, wypisujesz się jednym kliknięciem.
Pochodzenie i zmiana kierunku badań
Tesofensyna powstała w latach dziewięćdziesiątych jako kandydat na lek w chorobie Parkinsona i chorobie Alzheimera.
W tych wskazaniach nie wykazała oczekiwanej skuteczności, natomiast w badaniach zwrócono uwagę na powtarzający się efekt: uczestnicy tracili masę ciała.
To typowa historia w farmakologii otyłości. Kilka leków z tej dziedziny odkryto podobnie, jako niezamierzone działanie substancji badanej w innym celu.
Program przekierowano i dalsze badania prowadzono już pod kątem leczenia otyłości.
Mechanizm działania
Tesofensyna hamuje wychwyt zwrotny trzech neuroprzekaźników naraz: serotoniny, dopaminy i noradrenaliny.
To odróżnia ją od leków przeciwdepresyjnych, które zwykle działają na jeden lub dwa z tych układów.
Skutek: ich stężenie w szczelinie synaptycznej rośnie, co wpływa na ośrodki regulujące łaknienie w podwzgórzu.
Co odpowiada za efekt
- Zmniejszenie łaknienia, główny mechanizm redukcji masy ciała.
- Wpływ na układ nagrody, ograniczający sięganie po jedzenie w celach innych niż zaspokojenie głodu.
- Niewielki wzrost wydatku energetycznego, związany z działaniem noradrenergicznym.
Proporcje tych składowych
W badaniu z pomiarem wydatku energetycznego jego wzrost okazał się umiarkowany, a decydujące znaczenie miało ograniczenie spożycia.
To istotne przy interpretacji: tesofensyna nie jest przede wszystkim środkiem przyspieszającym metabolizm, tylko hamującym apetyt.
Z mojej oferty
Konsultacja online z Trenerem personalnym i Dietetykiem
Masz wątpliwości? Waga stoi, a trening nie przynosi efektów? Nie błądzisz w ciemno. To 60 minut konkretnej rozmowy…
Sprawdź
Dawki stosowane w badaniach
W badaniach klinicznych testowano trzy poziomy dawkowania.
| Dawka dobowa | Czas trwania badania | Uwagi |
|---|---|---|
| 0,25 mg | 24 tygodnie | Najniższa badana, najmniejsze nasilenie działań niepożądanych |
| 0,5 mg | 24 tygodnie | Dawka pośrednia |
| 1 mg | 24 tygodnie | Najwyższa badana, najsilniejszy efekt i najwyraźniejszy wpływ na tętno |
Zależność od dawki
Efekt rósł wraz z dawką, co jest typowe dla substancji o tym mechanizmie.
Równolegle rosło nasilenie działań niepożądanych, przede wszystkim wpływ na tętno i ciśnienie tętnicze, o czym szerzej w dalszej części.
Wszystkie grupy stosowały dietę
Uczestnicy badania, w tym grupa placebo, stosowali jednocześnie dietę o obniżonej kaloryczności oraz otrzymywali poradnictwo dietetyczne.
Podane wyniki odzwierciedlają więc efekt leku ponad to, co dała sama interwencja żywieniowa.
Wyniki badań klinicznych
Badanie drugiej fazy, trwające 24 tygodnie, objęło osoby z otyłością.
Odnotowana redukcja masy ciała:
- Placebo: około 2%
- 0,25 mg: około 4,5%
- 0,5 mg: około 9,2%
- 1 mg: około 10,6%
Dlaczego te liczby zwróciły uwagę
Za klinicznie istotną uznaje się redukcję rzędu 5% masy wyjściowej, bo od tego poziomu obserwuje się poprawę parametrów metabolicznych.
Wyniki przy dwóch wyższych dawkach wyraźnie ten próg przekraczały, a przy najwyższej były dwukrotnie wyższe.
Skład utraconej masy
Pomiary składu ciała wskazywały, że utrata dotyczyła w przeważającej części tkanki tłuszczowej.
Zastrzeżenie ogólne dla wszystkich leków hamujących apetyt: przy zmniejszonym spożyciu łatwo o niedobór białka, a to sprzyja utracie masy mięśniowej. Szerzej w tekście o zapotrzebowaniu na białko oraz o treningu na redukcji.
Ograniczenia dostępnych danych
- Skala badania. Objęło ono kilkuset uczestników, podczas gdy pełna ocena wymaga badań na tysiącach osób.
- Czas trwania. Dwadzieścia cztery tygodnie to niewiele przy leku przeznaczonym do stosowania przewlekłego.
- Brak twardych punktów końcowych. Nie oceniano wpływu na zdarzenia sercowo-naczyniowe ani śmiertelność.
Kwestia sercowo-naczyniowa
W badaniach odnotowano zależny od dawki wzrost tętna oraz ciśnienia tętniczego.
To bezpośrednia konsekwencja mechanizmu, bo hamowanie wychwytu zwrotnego noradrenaliny pobudza układ współczulny.
Nie da się tego oddzielić od działania głównego, bo za oba efekty odpowiada ta sama zmiana w przekaźnictwie.
Dlaczego to ma znaczenie akurat tutaj
Lek przeznaczony jest dla osób z otyłością, czyli grupy o podwyższonym ryzyku sercowo-naczyniowym, często z towarzyszącym nadciśnieniem.
Wzrost obciążenia układu krążenia jest w tej populacji oceniany surowiej niż u osób zdrowych.
Kontekst historyczny
Ocena leków na otyłość zaostrzyła się po wycofaniu kilku wcześniejszych preparatów, w tym sibutraminy, właśnie z powodu działań sercowo-naczyniowych.
Obecnie wymaga się badań oceniających bezpieczeństwo sercowo-naczyniowe, obejmujących tysiące pacjentów i trwających lata. To wymóg kosztowny, który dla części cząsteczek okazuje się barierą niezależnie od skuteczności.
Dostępność i stosowanie kliniczne
| Kraj lub region | Sytuacja |
|---|---|
| Meksyk | Dopuszczona w 2022 roku, stosowana w leczeniu otyłości |
| Unia Europejska | Procedura nieukończona |
| Stany Zjednoczone | Procedura nieukończona |
| Polska | Niedostępna w aptekach |
Co z tego wynika
Tesofensyna nie jest substancją porzuconą ani czysto eksperymentalną. W jednym kraju przeszła pełną procedurę i jest stosowana pod nadzorem lekarskim.
Jednocześnie zakres wymaganych badań różni się między jurysdykcjami, więc dopuszczenie w jednym kraju nie przesądza o wyniku procedur prowadzonych gdzie indziej.
Kwestia jakości preparatów
Produkty oferowane poza legalnym łańcuchem dystrybucji nie podlegają kontroli seryjnej właściwej dla leków, więc zawartość substancji czynnej nie jest weryfikowana.
Działania niepożądane
| Działanie | Uwagi |
|---|---|
| Suchość w ustach | Jedno z najczęściej zgłaszanych |
| Zaburzenia snu | Częste, związane z działaniem pobudzającym |
| Nudności i zaparcia | Zwykle łagodne |
| Wzrost tętna | Zależny od dawki |
| Wzrost ciśnienia tętniczego | Zależny od dawki |
| Niepokój i drażliwość | Wynikają z działania noradrenergicznego |
Grupy wymagające szczególnej ostrożności
- Osoby z chorobami układu krążenia, w tym z nadciśnieniem i zaburzeniami rytmu.
- Osoby z zaburzeniami psychicznymi, ze względu na wpływ na neuroprzekaźnictwo.
- Przyjmujące leki przeciwdepresyjne, wobec ryzyka nadmiaru serotoniny.
- Kobiety w ciąży i karmiące piersią.
Interakcje istotne klinicznie
Z lekami przeciwdepresyjnymi, gdzie sumowanie wpływu na przekaźnictwo serotoninergiczne może prowadzić do zespołu serotoninowego.
Z substancjami pobudzającymi, w tym kofeiną i składnikami preparatów przedtreningowych, gdzie efekty na układ krążenia się sumują. Szerzej w tekście o kofeinie.
Porównanie z lekami GLP-1
| Tesofensyna | Analogi GLP-1 | |
|---|---|---|
| Mechanizm | Hamowanie wychwytu monoamin | Pobudzanie receptorów GLP-1 |
| Postać | Doustna | Zastrzyki, częściowo doustne |
| Główne działania niepożądane | Sercowo-naczyniowe, sen | Przewód pokarmowy |
| Wpływ na tętno | Wzrost zależny od dawki | Niewielki wzrost |
| Redukcja masy ciała w badaniach | Około 10% w 24 tygodnie | 15-20% w dłuższych badaniach |
| Badania nad zdarzeniami sercowymi | Brak | Przeprowadzone |
Uczciwe zastrzeżenie
Bezpośrednich badań porównawczych nie przeprowadzono, a zestawianie wyników z osobnych badań o różnym czasie trwania ma ograniczoną wartość.
Różnica najistotniejsza dotyczy zakresu danych: przy lekach GLP-1 przeprowadzono badania oceniające wpływ na zdarzenia sercowo-naczyniowe, przy tesofensynie nie. Szerzej w tekstach o lekach z grupy GLP-1 oraz o retatrutydzie.
Kontekst sportowy
Substancje hamujące wychwyt zwrotny monoamin mieszczą się w kategorii stymulantów na liście Światowej Agencji Antydopingowej.
Kwestia sportów z kategoriami wagowymi
Redukcja masy ciała przed ważeniem bywa powodem zainteresowania środkami hamującymi apetyt.
Warto uwzględnić dodatkowy czynnik: wpływ na układ krążenia sumuje się z obciążeniem wynikającym z odwodnienia i wysiłku, typowym dla tego okresu.
Kwestia powrotu masy ciała
Po odstawieniu leku masa ciała wraca, jeśli nie zmienią się nawyki żywieniowe i poziom aktywności.
To zjawisko wspólne dla wszystkich leków stosowanych w otyłości, nie cecha tej konkretnej substancji.
Jak to rozumieć
Leki na otyłość działają tak długo, jak są przyjmowane, podobnie jak leki na nadciśnienie czy cukrzycę.
Otyłość jest chorobą przewlekłą, a oczekiwanie trwałego efektu po kilkumiesięcznej terapii nie znajduje oparcia w danych. Szerzej w tekście o efekcie jojo.
Co decyduje o utrzymaniu efektu
Trwałe zmiany w sposobie żywienia, zachowanie masy mięśniowej podczas redukcji oraz regularna aktywność fizyczna. Szerzej w tekście o etapach odchudzania.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Jak działa tesofensyna?
Hamuje wychwyt zwrotny trzech neuroprzekaźników naraz: serotoniny, dopaminy i noradrenaliny. Prowadzi to do zmniejszenia łaknienia oraz niewielkiego wzrostu wydatku energetycznego, przy czym główny udział w efekcie ma ograniczenie apetytu.
Jakie dawki stosowano w badaniach?
W badaniu drugiej fazy testowano 0,25 mg, 0,5 mg oraz 1 mg dziennie przez 24 tygodnie. Efekt rósł wraz z dawką, podobnie jak nasilenie działań niepożądanych, w tym wpływ na tętno i ciśnienie tętnicze.
Ile masy ciała redukowano w badaniach?
Około 4,5% przy dawce 0,25 mg, 9,2% przy 0,5 mg i 10,6% przy 1 mg, wobec około 2% w grupie placebo. Wszystkie grupy stosowały jednocześnie dietę o obniżonej kaloryczności.
Co zaważyło na dalszym rozwoju tej cząsteczki?
Zależny od dawki wzrost tętna i ciśnienia tętniczego, wynikający wprost z mechanizmu działania. Przy leku przeznaczonym dla osób z otyłością, a więc obciążonych sercowo-naczyniowo, wymagało to dodatkowej oceny.
Gdzie tesofensyna jest stosowana?
W Meksyku, gdzie przeszła pełną procedurę dopuszczenia w 2022 roku i jest stosowana w leczeniu otyłości pod nadzorem lekarskim. W Europie i Stanach Zjednoczonych procedury nie ukończono.
Jakie są główne działania niepożądane?
Zaburzenia snu, suchość w ustach, nudności i zaparcia oraz wzrost tętna i ciśnienia tętniczego. To ostatnie nasila się wraz z dawką, dlatego w badaniach monitorowano te parametry.
Jak wypada w porównaniu z lekami z grupy GLP-1?
Bezpośrednich badań porównawczych nie przeprowadzono. Analogi GLP-1 mają nieporównanie szerszą bazę danych, w tym badania nad zdarzeniami sercowo-naczyniowymi, oraz odmienny profil działań niepożądanych, dotyczący głównie przewodu pokarmowego.
Czy masa ciała wraca po odstawieniu?
Tak, jeśli nie zmienią się nawyki. To zjawisko wspólne dla wszystkich leków stosowanych w otyłości, bo działają one tak długo, jak są przyjmowane, podobnie jak leki na nadciśnienie.
Podsumowanie
Mechanizm: hamowanie wychwytu zwrotnego trzech neuroprzekaźników naraz, przy czym o efekcie decyduje przede wszystkim ograniczenie łaknienia, a nie przyspieszenie metabolizmu.
Dawki i wyniki z badania 24-tygodniowego: 0,25 mg dało około 4,5% redukcji masy ciała, 0,5 mg około 9,2%, a 1 mg około 10,6%, wobec 2% w grupie placebo.
Kontekst tych liczb: próg klinicznej istotności to około 5% masy wyjściowej, więc dwie wyższe dawki wyraźnie go przekraczały.
Kwestia, która zaważyła na dalszym rozwoju: zależny od dawki wzrost tętna i ciśnienia tętniczego, wynikający wprost z mechanizmu i niemożliwy do oddzielenia od działania głównego.
Informacja często pomijana: tesofensyna została dopuszczona w Meksyku w 2022 roku i jest tam stosowana w leczeniu otyłości.
I rzecz wspólna dla całej grupy leków: działają tak długo, jak są przyjmowane. Otyłość jest chorobą przewlekłą, co zmienia sposób patrzenia na oczekiwany efekt terapii.
Jeśli chcesz ułożyć redukcję w oparciu o dietę i trening, sprawdź konsultację online. W Lublinie przyjmuję jako dietetyk.
- Grupa FitForce na Facebooku, gdzie omawiamy takie tematy w oparciu o dane.
- Instagram @naarqu_, gdzie dzielę się praktycznymi wskazówkami.
Bibliografia
- Astrup A, Madsbad S, Breum L, Jensen TJ, Kroustrup JP, Larsen TM. Effect of tesofensine on bodyweight loss, body composition, and quality of life in obese patients: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial. The Lancet. 2008;372(9653):1906-1913. doi:10.1016/S0140-6736(08)61525-1
- Astrup A, Meier DH, Mikkelsen BO, Villumsen JS, Larsen TM. Weight loss produced by tesofensine in patients with Parkinson’s or Alzheimer’s disease. Obesity. 2008;16(6):1363-1369. doi:10.1038/oby.2008.56
- Sjödin A, Gasteyger C, Nielsen AL, i wsp. The effect of the triple monoamine reuptake inhibitor tesofensine on energy metabolism and appetite in overweight and moderately obese men. International Journal of Obesity. 2010;34(11):1634-1643. doi:10.1038/ijo.2010.87
- Gilbert JA, Gasteyger C, Raben A, Meier DH, Astrup A, Sjödin A. The effect of tesofensine on appetite sensations. Obesity. 2012;20(3):553-561. doi:10.1038/oby.2011.197
- Bello NT, Zahner MR. Tesofensine, a monoamine reuptake inhibitor for the treatment of obesity. Current Opinion in Investigational Drugs. 2009;10(10):1105-1116.
- Doggrell SA. Tesofensine, a novel triple monoamine re-uptake inhibitor for the treatment of obesity. Expert Opinion on Investigational Drugs. 2009;18(11):1783-1785. doi:10.1517/13543780903329410
- Müller TD, Blüher M, Tschöp MH, DiMarchi RD. Anti-obesity drug discovery: advances and challenges. Nature Reviews Drug Discovery. 2022;21(3):201-223. doi:10.1038/s41573-021-00337-8
- Światowa Agencja Antydopingowa. The Prohibited List: S6 Stimulants.
Z mojej oferty
Indywidualny Jadłospis Online – Łatwy start i trwała zmiana nawyków
Koniec z błądzeniem. Zyskaj strategię żywieniową, która wspiera zdrowie i buduje formę. Jako dyplomowany dietetyk nie oferuję "gotowców",…
Sprawdź
Najczęstsze pytania
Jak działa tesofensyna?
Hamuje wychwyt zwrotny trzech neuroprzekaźników naraz: serotoniny, dopaminy i noradrenaliny. Prowadzi to do zmniejszenia łaknienia oraz niewielkiego wzrostu wydatku energetycznego, przy czym główny udział w efekcie ma ograniczenie apetytu.
Jakie dawki stosowano w badaniach?
W badaniu drugiej fazy testowano 0,25 mg, 0,5 mg oraz 1 mg dziennie przez 24 tygodnie. Efekt rósł wraz z dawką, podobnie jak nasilenie działań niepożądanych, w tym wpływ na tętno i ciśnienie tętnicze.
Ile masy ciała redukowano w badaniach?
Około 4,5% przy dawce 0,25 mg, 9,2% przy 0,5 mg i 10,6% przy 1 mg, wobec około 2% w grupie placebo. Wszystkie grupy stosowały jednocześnie dietę o obniżonej kaloryczności.
Co zaważyło na dalszym rozwoju tej cząsteczki?
Zależny od dawki wzrost tętna i ciśnienia tętniczego, wynikający wprost z mechanizmu działania. Przy leku przeznaczonym dla osób z otyłością, a więc obciążonych sercowo-naczyniowo, wymagało to dodatkowej oceny.
Gdzie tesofensyna jest stosowana?
W Meksyku, gdzie przeszła pełną procedurę dopuszczenia w 2022 roku i jest stosowana w leczeniu otyłości pod nadzorem lekarskim. W Europie i Stanach Zjednoczonych procedury nie ukończono.
Jakie są główne działania niepożądane?
Zaburzenia snu, suchość w ustach, nudności i zaparcia oraz wzrost tętna i ciśnienia tętniczego. To ostatnie nasila się wraz z dawką, dlatego w badaniach monitorowano te parametry.
Jak wypada w porównaniu z lekami z grupy GLP-1?
Bezpośrednich badań porównawczych nie przeprowadzono. Analogi GLP-1 mają nieporównanie szerszą bazę danych, w tym badania nad zdarzeniami sercowo-naczyniowymi, oraz odmienny profil działań niepożądanych, dotyczący głównie przewodu pokarmowego.
Czy masa ciała wraca po odstawieniu?
Tak, jeśli nie zmienią się nawyki. To zjawisko wspólne dla wszystkich leków stosowanych w otyłości, bo działają one tak długo, jak są przyjmowane, podobnie jak leki na nadciśnienie.
