Forskolina to związek z korzenia pokrzywy indyjskiej, sprzedawany jako środek wspomagający odchudzanie.
Cała jej popularność opiera się na jednym badaniu, którego wyniki są powszechnie przekręcane. Zaczynam więc od tego, co w nim faktycznie wykazano.
Policz to sam Kalkulator kalorii i makroskładników Pięć wzorów przemiany materii, aktywność liczona także z kroków. Wynik razem z rozbiciem na białko, tłuszcze i węglowodany. Dwie minuty, za darmo. ObliczCo wykazało słynne badanie
Badanie objęło trzydziestu mężczyzn z otyłością i trwało dwanaście tygodni. Połowa otrzymywała forskolinę, połowa placebo, czyli preparat wyglądający identycznie, ale bez substancji czynnej.
Newsletter
Nowe materiały prosto na maila
Raz w tygodniu wysyłam filmy i konkrety o treningu i diecie. Bez spamu, wypisujesz się jednym kliknięciem.
Masa ciała się nie zmieniła. Uczestnicy ważyli po badaniu tyle samo co przed nim.
Zmieniły się proporcje ciała: ubyło tkanki tłuszczowej, a przybyło pozostałych tkanek, głównie mięśni i wody.
Jak to rozumieć
To nie jest to samo co chudnięcie. Waga pokazywała tę samą liczbę, tylko ciało miało nieco inny skład.
Dla kogoś, kto chce zobaczyć mniejszą liczbę na wadze, taki wynik nie oznacza tego, czego oczekuje.
Skąd wzięło się nieporozumienie: w materiałach reklamowych wynik ten bywa opisywany jako „redukcja tkanki tłuszczowej”, co brzmi jak odchudzanie.
Formalnie jest to prawda, ale pomija informację, że masa ciała pozostała bez zmian.
Ograniczenia tego badania
- Trzydzieści osób to grupa bardzo mała jak na badanie nad składem ciała.
- Wyników nie powtórzono w drugim badaniu tej samej wielkości.
- Uczestnikami byli wyłącznie mężczyźni z otyłością, więc przenoszenie wniosków na inne osoby jest wątpliwe.
Dlaczego u kobiet wyszło inaczej
Osobne badanie objęło kobiety z nadwagą, przy tym samym preparacie i podobnym czasie trwania.
Poprawy składu ciała nie odnotowano. Zawartość tkanki tłuszczowej się nie zmieniła.
Odnotowano natomiast, że w grupie przyjmującej forskolinę masa ciała rosła nieco wolniej niż w grupie placebo.
Co to znaczy
Obie grupy tyły, tylko jedna nieco wolniej. Autorzy opisali to jako zapobieganie przyrostowi masy ciała, a nie jej redukcję.
To wynik znacznie skromniejszy niż sugerują opisy preparatów, a przy tym pochodzący z jednego niewielkiego badania.
Praktyczny wniosek
Dane dotyczące forskoliny pochodzą z dwóch małych badań, które dały różne wyniki w zależności od płci uczestników.
Przy takiej podstawie trudno mówić o udokumentowanym działaniu.
Z mojej oferty
Konsultacja online z Trenerem personalnym i Dietetykiem
Masz wątpliwości? Waga stoi, a trening nie przynosi efektów? Nie błądzisz w ciemno. To 60 minut konkretnej rozmowy…
Sprawdź
Jak działa forskolina
Mechanizm jest ciekawy i wart wyjaśnienia, bo tłumaczy zarówno działanie, jak i ograniczenia.
Hormony nie wchodzą do wnętrza komórki. Przyczepiają się do jej powierzchni, a sygnał musi zostać przekazany dalej, do środka.
Rolę posłańca pełni cykliczny AMP, mała cząsteczka wytwarzana wewnątrz komórki po odebraniu sygnału z zewnątrz.
Forskolina pomija cały ten etap. Pobudza bezpośrednio enzym wytwarzający tego posłańca, więc komórka zachowuje się tak, jakby dostała sygnał hormonalny, choć żaden hormon się nie pojawił.
Co dzieje się w komórce tłuszczowej
Podwyższony poziom tego posłańca uruchamia rozkład zapasów tłuszczu i uwalnianie kwasów tłuszczowych do krwi.
To ten sam szlak, którym działa adrenalina podczas wysiłku fizycznego.
Problem z tym mechanizmem
Uwolnienie tłuszczu do krwi to nie to samo co jego spalenie.
Kwasy tłuszczowe wypuszczone z komórek tłuszczowych muszą zostać przez organizm zużyte jako paliwo. Jeśli nie ma na nie zapotrzebowania, wracają do zapasów.
Bez deficytu energetycznego, czyli sytuacji, w której organizm zużywa więcej energii, niż dostaje z jedzenia, sam mechanizm niczego nie zmienia.
Druga trudność
Ten posłaniec chemiczny działa w bardzo wielu komórkach, nie tylko tłuszczowych.
Uczestniczy między innymi w regulacji pracy serca, napięcia naczyń krwionośnych, wydzielania soku żołądkowego oraz pracy tarczycy.
Pobudzanie go w całym organizmie naraz oznacza więc wpływ na wiele układów jednocześnie, co tłumaczy część działań niepożądanych opisanych dalej.
O czynnikach faktycznie decydujących o redukcji piszę w tekście o etapach odchudzania.
Dawki i standaryzacja
| Element | Wartość z badań |
|---|---|
| Ekstrakt | 250 mg dwa razy dziennie |
| Zawartość forskoliny w ekstrakcie | 10 procent |
| Czysta forskolina | 50 mg dziennie |
| Czas stosowania | 12 tygodni |
Dlaczego standaryzacja jest tu ważna
Standaryzacja to informacja, jaki procent ekstraktu stanowi substancja czynna.
Preparat zawierający 250 mg ekstraktu może dostarczać 25 mg forskoliny przy standaryzacji na 10 procent albo pięć razy mniej przy standaryzacji na 2 procent.
Bez tej informacji na opakowaniu nie da się ocenić, czy preparat odpowiada temu z badań.
Wpływ na ciśnienie krwi
Forskolina rozszerza naczynia krwionośne, czyli powoduje ich rozluźnienie, przez co krew napotyka mniejszy opór i ciśnienie spada.
To działanie było badane jako potencjalnie korzystne przy nadciśnieniu.
Przy jednoczesnym przyjmowaniu leków obniżających ciśnienie efekty mogą się sumować i doprowadzić do wartości zbyt niskich.
Jak rozpoznać zbyt niskie ciśnienie
Objawy: zawroty głowy, zwłaszcza przy wstawaniu, osłabienie, uczucie zmęczenia, zaburzenia widzenia i uczucie zbliżającego się omdlenia.
Przy takich dolegliwościach warto odstawić preparat i skontaktować się z lekarzem.
Pozostałe badane zastosowania
| Zastosowanie | Stan danych |
|---|---|
| Skład ciała u mężczyzn | Jedno badanie, trzydzieści osób |
| Skład ciała u kobiet | Poprawy nie odnotowano |
| Jaskra | Badania z kroplami do oczu, nie z preparatem doustnym |
| Astma | Badania z postacią wziewną, dane ograniczone |
| Ciśnienie tętnicze | Dane wstępne |
| Wydolność fizyczna | Brak badań |
Wątek okulistyczny
Jaskra to choroba oczu, w której zbyt wysokie ciśnienie wewnątrz gałki ocznej uszkadza nerw wzrokowy.
Forskolina była badana w postaci kropli do oczu, podawanych miejscowo.
To zupełnie inna sytuacja niż kapsułka połknięta doustnie, więc wyników z jednej postaci nie da się przenieść na drugą.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Działania niepożądane
- Spadki ciśnienia z zawrotami głowy.
- Przyspieszenie akcji serca, wynikające z wpływu na mięsień sercowy.
- Zgaga i nasilone wydzielanie soku żołądkowego.
- Luźne stolce.
Kiedy nie stosować
Przy lekach obniżających ciśnienie, wobec sumowania się efektów.
Przy lekach przeciwzakrzepowych, czyli takich, które zmniejszają krzepliwość krwi, bo forskolina może to działanie nasilać.
Przy chorobie wrzodowej żołądka, ze względu na pobudzanie wydzielania kwasu żołądkowego.
Przed planowanymi zabiegami operacyjnymi, gdzie zaleca się odstawienie z wyprzedzeniem ze względu na wpływ na krzepnięcie i ciśnienie.
W ciąży i podczas karmienia piersią, wobec braku danych o bezpieczeństwie.
Kwestia jakości preparatów
Forskolina należy do składników często obecnych w preparatach wieloskładnikowych reklamowanych jako spalacze tłuszczu.
W takich produktach trudno ustalić, który składnik odpowiada za ewentualne objawy niepożądane, a dawki poszczególnych substancji bywają symboliczne.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy forskolina powoduje utratę masy ciała?
Nie. W najczęściej cytowanym badaniu masa ciała uczestników się nie zmieniła. Odnotowano natomiast zmianę proporcji między tkanką tłuszczową a resztą ciała, czyli coś innego niż chudnięcie.
Co właściwie wykazano w tym badaniu?
U mężczyzn z otyłością spadł udział tkanki tłuszczowej i wzrosła masa pozostałych tkanek, przy niezmienionej masie ciała. Badanie objęło trzydzieści osób i trwało dwanaście tygodni, więc jest to wynik wstępny.
Czy forskolina działa tak samo u kobiet?
Nie. W osobnym badaniu u kobiet z nadwagą nie odnotowano poprawy składu ciała, a w grupie przyjmującej forskolinę masa ciała rosła nieco wolniej niż w grupie placebo, co autorzy uznali za zapobieganie przyrostowi, a nie redukcję.
Na czym polega mechanizm działania?
Forskolina podnosi w komórkach poziom cyklicznego AMP, cząsteczki przekazującej sygnały hormonalne do wnętrza komórki. Uruchamia to między innymi rozkład zapasów tłuszczu, ale wpływa też na wiele innych procesów jednocześnie.
Jakie dawki stosowano w badaniach?
250 mg ekstraktu o zawartości 10 procent forskoliny, dwa razy dziennie, co daje 50 mg czystej substancji na dobę. Preparaty bez podanej standaryzacji trudno do tego odnieść.
Czy forskolina obniża ciśnienie krwi?
Rozszerza naczynia krwionośne, co może obniżać ciśnienie. Przy jednoczesnym przyjmowaniu leków na nadciśnienie efekty mogą się sumować i doprowadzić do zbyt niskich wartości, z zawrotami głowy i osłabieniem.
Kto nie powinien stosować forskoliny?
Osoby przyjmujące leki na nadciśnienie i przeciwzakrzepowe, z chorobą wrzodową, przed planowanymi zabiegami operacyjnymi oraz kobiety w ciąży i karmiące piersią.
Czy forskolina ma inne zastosowania?
Badano ją w jaskrze, czyli chorobie oczu związanej ze zbyt wysokim ciśnieniem w gałce ocznej, oraz w astmie. W obu przypadkach dane są ograniczone, a preparaty doustne nie są tam stosowane.
Podsumowanie
Rzecz najczęściej przekręcana: w słynnym badaniu masa ciała się nie zmieniła. Zmieniły się proporcje między tkanką tłuszczową a resztą ciała, co nie jest tym samym co chudnięcie.
U kobiet wyszło inaczej: poprawy składu ciała nie odnotowano, a jedyną różnicą było nieco wolniejsze tycie niż w grupie porównawczej.
Skala dowodów: dwa niewielkie badania, po kilkadziesiąt osób każde, o rozbieżnych wynikach.
Mechanizm i jego granica: forskolina uruchamia uwalnianie tłuszczu z komórek, ale uwolniony tłuszcz wraca do zapasów, jeśli organizm go nie zużyje.
Kwestia praktyczna przy zakupie: liczy się standaryzacja, czyli procent forskoliny w ekstrakcie. Bez niej nie wiadomo, ile substancji czynnej zawiera kapsułka.
I uwaga o bezpieczeństwie: forskolina obniża ciśnienie krwi, więc przy lekach na nadciśnienie efekty mogą się sumować.
Jeśli chcesz ułożyć redukcję w oparciu o dietę i trening, sprawdź konsultację online. W Lublinie przyjmuję jako dietetyk.
- Grupa FitForce na Facebooku, gdzie omawiamy suplementy w oparciu o dane.
- Instagram @naarqu_, gdzie dzielę się praktycznymi wskazówkami.
Bibliografia
- Godard MP, Johnson BA, Richmond SR. Body composition and hormonal adaptations associated with forskolin consumption in overweight and obese men. Obesity Research. 2005;13(8):1335-1343. doi:10.1038/oby.2005.162
- Henderson S, Magu B, Rasmussen C, i wsp. Effects of coleus forskohlii supplementation on body composition and hematological profiles in mildly overweight women. Journal of the International Society of Sports Nutrition. 2005;2(2):54-62. doi:10.1186/1550-2783-2-2-54
- Seamon KB, Padgett W, Daly JW. Forskolin: unique diterpene activator of adenylate cyclase in membranes and in intact cells. Proceedings of the National Academy of Sciences. 1981;78(6):3363-3367. doi:10.1073/pnas.78.6.3363
- Litosch I, Hudson TH, Mills I, Li SY, Fain JN. Forskolin as an activator of cyclic AMP accumulation and lipolysis in rat adipocytes. Molecular Pharmacology. 1982;22(1):109-115.
- Pescatello LS, Franklin BA, Fagard R, i wsp. American College of Sports Medicine position stand: exercise and hypertension. Medicine and Science in Sports and Exercise. 2004;36(3):533-553. doi:10.1249/01.mss.0000115224.88514.3a
- Majeed M, Nagabhushanam K, Natarajan S, i wsp. A double-blind, randomized clinical trial of a herbal formulation for the management of obesity. Journal of Medicinal Food. 2015;18(6):680-687. doi:10.1089/jmf.2014.3286
- Wagh VD, Patil PN, Surana SJ, Wagh KV. Forskolin: upcoming antiglaucoma molecule. Journal of Postgraduate Medicine. 2012;58(3):199-202. doi:10.4103/0022-3859.101396
- Ríos-Silva M, Trujillo X, Trujillo-Hernández B, i wsp. Effect of chronic administration of forskolin on glycemia and oxidative stress in rats with and without experimental diabetes. International Journal of Medical Sciences. 2014;11(5):448-452. doi:10.7150/ijms.8034
Z mojej oferty
Indywidualny Jadłospis Online – Łatwy start i trwała zmiana nawyków
Koniec z błądzeniem. Zyskaj strategię żywieniową, która wspiera zdrowie i buduje formę. Jako dyplomowany dietetyk nie oferuję "gotowców",…
Sprawdź
Najczęstsze pytania
Czy forskolina powoduje utratę masy ciała?
Nie. W najczęściej cytowanym badaniu masa ciała uczestników się nie zmieniła. Odnotowano natomiast zmianę proporcji między tkanką tłuszczową a resztą ciała, czyli coś innego niż chudnięcie.
Co właściwie wykazano w tym badaniu?
U mężczyzn z otyłością spadł udział tkanki tłuszczowej i wzrosła masa pozostałych tkanek, przy niezmienionej masie ciała. Badanie objęło trzydzieści osób i trwało dwanaście tygodni, więc jest to wynik wstępny.
Czy forskolina działa tak samo u kobiet?
Nie. W osobnym badaniu u kobiet z nadwagą nie odnotowano poprawy składu ciała, a w grupie przyjmującej forskolinę masa ciała rosła nieco wolniej niż w grupie placebo, co autorzy uznali za zapobieganie przyrostowi, a nie redukcję.
Na czym polega mechanizm działania?
Forskolina podnosi w komórkach poziom cyklicznego AMP, cząsteczki przekazującej sygnały hormonalne do wnętrza komórki. Uruchamia to między innymi rozkład zapasów tłuszczu, ale wpływa też na wiele innych procesów jednocześnie.
Jakie dawki stosowano w badaniach?
250 mg ekstraktu o zawartości 10 procent forskoliny, dwa razy dziennie, co daje 50 mg czystej substancji na dobę. Preparaty bez podanej standaryzacji trudno do tego odnieść.
Czy forskolina obniża ciśnienie krwi?
Rozszerza naczynia krwionośne, co może obniżać ciśnienie. Przy jednoczesnym przyjmowaniu leków na nadciśnienie efekty mogą się sumować i doprowadzić do zbyt niskich wartości, z zawrotami głowy i osłabieniem.
Kto nie powinien stosować forskoliny?
Osoby przyjmujące leki na nadciśnienie i przeciwzakrzepowe, z chorobą wrzodową, przed planowanymi zabiegami operacyjnymi oraz kobiety w ciąży i karmiące piersią.
Czy forskolina ma inne zastosowania?
Badano ją w jaskrze, czyli chorobie oczu związanej ze zbyt wysokim ciśnieniem w gałce ocznej, oraz w astmie. W obu przypadkach dane są ograniczone, a preparaty doustne nie są tam stosowane.
