Tongkat Ali, czyli Eurycoma longifolia, to jeden z nielicznych ziołowych preparatów wiązanych z gospodarką androgenową, który ma za sobą badania kliniczne u ludzi.
Jest w nich jednak szczegół rozstrzygający całą sprawę: to, kogo obejmowały. Poniżej wyjaśniam, u kogo odnotowano wzrost testosteronu i co z tego wynika w praktyce.
Policz to sam Kalkulator kalorii i makroskładników Pięć wzorów przemiany materii, aktywność liczona także z kroków. Wynik razem z rozbiciem na białko, tłuszcze i węglowodany. Dwie minuty, za darmo. ObliczKogo obejmowały badania
Badanie najczęściej przywoływane w kontekście wzrostu testosteronu objęło mężczyzn z rozpoznanym hipogonadyzmem późnym, czyli z potwierdzonym laboratoryjnie niedoborem.
Wynik: po miesiącu stosowania 200 mg ekstraktu u zdecydowanej większości uczestników stężenie testosteronu wróciło do zakresu prawidłowego.
Kluczowe zastrzeżenie: to wyrównanie niedoboru, a nie podniesienie stężenia powyżej normy u osoby zdrowej.
Dlaczego to rozróżnienie decyduje o wszystkim
Organizm reguluje stężenie testosteronu przez sprzężenie zwrotne w osi podwzgórze-przysadka-gonady.
Newsletter
Nowe materiały prosto na maila
Raz w tygodniu wysyłam filmy i konkrety o treningu i diecie. Bez spamu, wypisujesz się jednym kliknięciem.
Przy prawidłowym stężeniu mechanizmy regulacyjne działają w kierunku utrzymania stanu wyjściowego, więc pole do wzrostu jest niewielkie.
Przy niedoborze istnieje przestrzeń do poprawy, i to właśnie ją obserwowano w badaniach.
Praktyczna konsekwencja: jeśli Twoje stężenie testosteronu mieści się w normie, dane z tych badań nie odnoszą się do Twojej sytuacji.
Warto to sprawdzić badaniem krwi, zanim sięgnie się po preparat, o czym szerzej w dalszej części.
Pochodzenie i składniki aktywne
Eurycoma longifolia to roślina z rodziny Simaroubaceae, występująca w Malezji, Indonezji, Tajlandii i Wietnamie.
W medycynie tradycyjnej tych regionów korzeń stosowano jako środek wzmacniający oraz przy gorączce i infekcjach.
Związki opisane w korzeniu
- Kwasyzykwaterpenowe, w tym eurykomanon, uznawany za jeden z głównych związków czynnych.
- Eurypeptydy, na które standaryzuje się część ekstraktów.
- Alkaloidy kantynonowe.
- Flawonoidy o działaniu przeciwutleniającym.
Kwestia zmienności surowca
Zawartość związków czynnych zależy od wieku rośliny, warunków wzrostu i metody ekstrakcji.
Dlatego preparaty różnią się między sobą nawet przy tej samej deklarowanej masie ekstraktu, co utrudnia porównywanie ich z produktami stosowanymi w badaniach.
Z mojej oferty
Konsultacja online z Trenerem personalnym i Dietetykiem
Masz wątpliwości? Waga stoi, a trening nie przynosi efektów? Nie błądzisz w ciemno. To 60 minut konkretnej rozmowy…
Sprawdź
Proponowany mechanizm działania
| Mechanizm | Rodzaj danych |
|---|---|
| Wpływ na oś podwzgórze-przysadka-gonady | Badania na zwierzętach, częściowo u ludzi |
| Zmniejszenie wiązania testosteronu z SHBG | Hipoteza oparta na pomiarach wolnego testosteronu |
| Wpływ na komórki Leydiga | Badania komórkowe i zwierzęce |
| Obniżenie kortyzolu | Badanie u ludzi |
| Działanie przeciwutleniające | Badania laboratoryjne |
O wątku SHBG
SHBG to białko wiążące hormony płciowe. Testosteron związany z nim jest nieaktywny biologicznie, więc jego stężenie wpływa na pulę testosteronu dostępnego dla tkanek.
Hipoteza mówi, że związki z Tongkat Ali ograniczają to wiązanie, zwiększając udział wolnego testosteronu.
Bezpośrednich pomiarów potwierdzających ten mechanizm u ludzi jest niewiele, a wniosek opiera się głównie na obserwowanym wzroście wolnego testosteronu.
Wpływ na testosteron
| Populacja | Odnotowany efekt |
|---|---|
| Mężczyźni z hipogonadyzmem | Wyraźny wzrost, u większości powrót do zakresu prawidłowego |
| Mężczyźni w umiarkowanym stresie | Wzrost umiarkowany, obok obniżenia kortyzolu |
| Osoby starsze aktywne fizycznie | Zmiany niewielkie |
| Młodzi mężczyźni z prawidłowym stężeniem | Dane ograniczone, efekty słabe |
Jak to uczciwie podsumować
Efekt jest odwrotnie proporcjonalny do stanu wyjściowego: im niższe stężenie na starcie, tym większa obserwowana zmiana.
To wzorzec typowy dla substancji wyrównujących niedobory, a nie dla środków podnoszących parametr ponad normę.
Kortyzol i nastrój
To jeden z lepiej udokumentowanych efektów.
W badaniu na osobach w umiarkowanym stresie, przy dawce 200 mg dziennie przez 4 tygodnie, odnotowano obniżenie stężenia kortyzolu oraz poprawę wyników w kwestionariuszach oceniających napięcie, złość i zmieszanie.
Zastrzeżenia: badanie objęło kilkadziesiąt osób, trwało miesiąc, a ocena nastroju opierała się na kwestionariuszach samooceny.
Kontekst praktyczny
Przewlekle podwyższony kortyzol wiąże się z gorszą jakością snu, wolniejszą regeneracją i obniżeniem stężenia testosteronu.
Działanie w tym obszarze może więc pośrednio wpływać na parametry hormonalne. Szerzej w tekście o obniżaniu kortyzolu.
Masa mięśniowa i wydolność
Obszar z danymi znacznie skromniejszymi, niż sugerują opisy preparatów.
Co odnotowano
W niewielkich badaniach obserwowano zmiany w składzie ciała u osób łączących suplementację z treningiem oporowym.
Skala tych zmian była niewielka, a grupy liczyły kilkadziesiąt osób.
Ograniczenia
- Krótki czas obserwacji, zwykle kilka tygodni.
- Zróżnicowane protokoły treningowe między badaniami.
- Brak dużych badań na osobach młodych i regularnie trenujących.
Uczciwy wniosek: nie ma danych pozwalających oczekiwać istotnego przyrostu masy mięśniowej u osoby z prawidłowym stężeniem testosteronu. O czynnikach faktycznie decydujących piszę w tekstach o objętości treningowej i progresywnym przeciążeniu.
Libido i płodność
Parametry nasienia
Badania u mężczyzn z obniżoną płodnością wskazywały na poprawę liczby i ruchliwości plemników po kilku miesiącach stosowania. Najczęściej przywoływane z nich objęło mężczyzn z par z niepłodnością o niewyjaśnionej przyczynie: z 350 włączonych mężczyzn co najmniej 3 miesiące przyjmowania 200 mg ekstraktu ukończyło 75, a w 11 parach (14,7%) doszło do ciąży. Badanie nie miało grupy kontrolnej, więc nie wiadomo, ile z tych ciąż zdarzyłoby się bez preparatu.
Podobnie jak przy testosteronie, dotyczyły one osób z nieprawidłowymi parametrami wyjściowymi.
Lepsze nasienie to jeszcze nie dziecko. Parametry nasienia są wskaźnikiem pośrednim, a dla pary liczy się urodzenie dziecka. Przy innych suplementach „na nasienie” sprawdzono to wprost. W badaniu z randomizacją FAZST, obejmującym 2370 par leczonych z powodu niepłodności, mężczyźni przez 6 miesięcy przyjmowali kwas foliowy z cynkiem albo placebo: większość parametrów nasienia się nie zmieniła, a urodzenia wyniosły 34% wobec 35%. W przeglądzie Cochrane opublikowanym w 2022 roku (10 303 mężczyzn z obniżoną płodnością w 90 badaniach) pewność dowodów na więcej urodzeń po przeciwutleniaczach uznano za bardzo niską, a po odrzuceniu badań obarczonych wysokim ryzykiem błędu różnica przestała być istotna (OR 1,22). Dla Tongkat Ali nie istnieje badanie z grupą kontrolną, które liczyłoby ciąże albo urodzenia.
Libido
Odnotowywano poprawę w kwestionariuszach oceniających funkcje seksualne, przy czym efekty były wyraźniejsze u mężczyzn z niedoborem testosteronu.
Rzecz warta odnotowania: przy ocenie libido i samopoczucia efekt placebo jest szczególnie silny, bo obie te rzeczy ocenia się subiektywnie.
Dlatego badania z grupą kontrolną mają w tym obszarze większą wartość niż relacje użytkowników.
Dawki stosowane w badaniach
| Dawka dobowa | Czas stosowania | Badany obszar |
|---|---|---|
| 200 mg | 4 tygodnie | Testosteron przy hipogonadyzmie, kortyzol i nastrój |
| 200-400 mg | 5-12 tygodni | Skład ciała, parametry wysiłkowe |
| 300 mg | 12 tygodni | Parametry nasienia |
Uwagi do dawkowania
Dawka 200 mg standaryzowanego ekstraktu pojawia się w badaniach najczęściej i to do niej odnosi się większość opisanych wyników.
Wyższe dawki nie dawały w badaniach proporcjonalnie lepszych rezultatów.
Rzecz istotna przy porównywaniu produktów: liczy się ekstrakt standaryzowany, nie sproszkowany korzeń. Preparaty podające dawki rzędu gramów zawierają zwykle surowiec niestandaryzowany, nieporównywalny z badanym.
Jakość preparatów
To praktyczna kwestia rzadko poruszana w opisach.
Analizy preparatów z Tongkat Ali dostępnych w Malezji wykazywały w części produktów podwyższone stężenia rtęci i ołowiu: w dwóch badaniach po 100 produktów krajowy limit rtęci (0,5 ppm) przekraczało 26% z nich, a wymogi jakości dla ołowiu 8%. To analizy sprzed około 20 lat z jednego rynku, więc nie mówią, jak wyglądają dziś preparaty dostępne w Polsce.
Przyczyna nie jest jasna: w badaniu samego korzenia z dwóch rejonów Malezji ołowiu ani arsenu nie wykryto, więc zanieczyszczenie nie musi pochodzić z rośliny.
Na co zwracać uwagę
- Standaryzację ekstraktu, podaną z konkretną wartością procentową.
- Informację o badaniach na obecność metali ciężkich, którą rzetelni producenci udostępniają.
- Kraj pochodzenia surowca i dane producenta.
Bezpieczeństwo i interakcje
Działania niepożądane z badań
- Dolegliwości żołądkowo-jelitowe, w tym nudności.
- Rozdrażnienie i niepokój, częstsze przy wyższych dawkach.
- Trudności z zasypianiem przy przyjmowaniu wieczorem.
W badaniach krótkoterminowych preparat był zwykle dobrze tolerowany, a poważnych zdarzeń nie odnotowywano.
Czego nie zbadano
Bezpieczeństwa przy stosowaniu wieloletnim. Najdłuższe badania trwały kilka miesięcy.
Kiedy zachować ostrożność
Przy lekach wpływających na gospodarkę hormonalną, w tym antyandrogenowych.
Przy lekach obniżających ciśnienie i przeciwcukrzycowych, wobec ograniczonych danych o interakcjach.
W ciąży i podczas karmienia piersią, gdzie danych brakuje.
Przy raku prostaty i innych nowotworach hormonozależnych, gdzie decyzja należy do lekarza prowadzącego.
Co zrobić przy podejrzeniu niedoboru
Skoro badania dotyczą osób z niedoborem, warto najpierw ustalić, czy się do nich należy.
Postępowanie
- Badanie testosteronu całkowitego, wykonane rano, gdy stężenie jest najwyższe.
- Powtórzenie oznaczenia przy wyniku obniżonym, bo pojedynczy pomiar bywa mylący.
- Konsultacja z lekarzem, endokrynologiem lub andrologiem, który w razie potrzeby rozszerzy diagnostykę o LH, FSH, prolaktynę i SHBG.
Dlaczego to istotne
Obniżone stężenie testosteronu bywa skutkiem innych zaburzeń, w tym chorób tarczycy, bezdechu sennego, przewlekłego niedoboru energii czy otyłości.
W takich przypadkach leczenie przyczyny działa skuteczniej niż jakikolwiek preparat. Szerzej o czynnikach dietetycznych w tekście o diecie a testosteronie, a o roli snu w tekście o wpływie snu.
Najczęstsze pytania (FAQ)
U kogo Tongkat Ali podnosi testosteron?
Badania wykazujące wyraźny wzrost prowadzono na mężczyznach z rozpoznanym niedoborem testosteronu. U osób z prawidłowym stężeniem efekty są znacznie słabsze lub nieistotne, co dotyczy większości sięgających po ten preparat.
Jakie dawki stosowano w badaniach?
Najczęściej 200 mg standaryzowanego ekstraktu dziennie, przez okres od czterech do dwunastu tygodni. Część badań stosowała 300-400 mg, bez wyraźnie lepszych wyników przy wyższych dawkach.
Co wykazano w zakresie kortyzolu i nastroju?
W badaniu na osobach w umiarkowanym stresie odnotowano obniżenie stężenia kortyzolu oraz poprawę w kwestionariuszach nastroju po 4 tygodniach stosowania 200 mg. To jeden z lepiej udokumentowanych efektów.
Czy Tongkat Ali zwiększa masę mięśniową?
Dane są ograniczone i pochodzą z niewielkich badań. Odnotowywano niewielkie zmiany w składzie ciała, ale przy grupach liczących kilkadziesiąt osób i krótkim czasie obserwacji trudno o jednoznaczny wniosek.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze preparatu?
Na standaryzację ekstraktu oraz badania na obecność metali ciężkich. Analizy preparatów z Azji Południowo-Wschodniej wykazywały w części produktów podwyższone stężenia rtęci i ołowiu.
Jak długo trzeba stosować, żeby ocenić efekt?
Badania trwały od czterech do dwunastu tygodni, a zmiany parametrów hormonalnych pojawiały się stopniowo. Ocena po dwóch tygodniach nie daje podstaw do wniosków.
Jakie są działania niepożądane?
Najczęściej dolegliwości żołądkowe, rozdrażnienie oraz trudności z zasypianiem przy przyjmowaniu wieczorem. W badaniach krótkoterminowych preparat był zwykle dobrze tolerowany.
Co zrobić przy podejrzeniu niskiego testosteronu?
Wykonać badanie krwi rano i skonsultować wynik z lekarzem. Objawy takie jak zmęczenie czy spadek libido mają wiele możliwych przyczyn, a rozpoznanie hipogonadyzmu wymaga potwierdzenia laboratoryjnego.
Podsumowanie
Rozróżnienie rozstrzygające cały temat: badania wykazujące wzrost testosteronu prowadzono na mężczyznach z rozpoznanym niedoborem. To wyrównanie deficytu, a nie podniesienie stężenia ponad normę.
Konsekwencja praktyczna: przy prawidłowym stężeniu testosteronu dane z tych badań nie odnoszą się do Twojej sytuacji.
Obszar najlepiej udokumentowany: obniżenie kortyzolu i poprawa nastroju u osób w umiarkowanym stresie, przy dawce 200 mg przez 4 tygodnie.
Dawka z badań: 200 mg standaryzowanego ekstraktu, nie sproszkowanego korzenia. Wyższe dawki nie dawały proporcjonalnie lepszych wyników.
Kwestia praktyczna przy zakupie: analizy preparatów wykazywały w części produktów podwyższone stężenia rtęci i ołowiu, więc warto sprawdzać, czy producent podaje wyniki badań surowca.
I wskazówka porządkująca: jeśli powodem zainteresowania są konkretne objawy, zacznij od badania krwi. Obniżony testosteron bywa skutkiem innych zaburzeń, których leczenie działa skuteczniej niż jakikolwiek preparat.
Jeśli chcesz uporządkować dietę, sen i trening pod kątem gospodarki hormonalnej, sprawdź konsultację online. W Lublinie pracuję jako trener personalny i dietetyk.
- Grupa FitForce na Facebooku, gdzie omawiamy suplementy w oparciu o dane.
- Instagram @naarqu_, gdzie dzielę się praktycznymi wskazówkami.
Bibliografia
- Ismail SB, Wan Mohammad WMZ, George A, Nik Hussain NH, Musthapa Kamal ZM, Liske E. Randomized Clinical Trial on the Use of PHYSTA Freeze-Dried Water Extract of Eurycoma longifolia for the Improvement of Quality of Life and Sexual Well-Being in Men. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2012;2012:429268. doi:10.1155/2012/429268
- Talbott SM, Talbott JA, George A, Pugh M. Effect of Tongkat Ali on stress hormones and psychological mood state in moderately stressed subjects. Journal of the International Society of Sports Nutrition. 2013;10(1):28. doi:10.1186/1550-2783-10-28
- Tambi MI, Imran MK, Henkel RR. Standardised water-soluble extract of Eurycoma longifolia, Tongkat ali, as testosterone booster for managing men with late-onset hypogonadism? Andrologia. 2012;44 Suppl 1:226-230. doi:10.1111/j.1439-0272.2011.01168.x
- Henkel RR, Wang R, Bassett SH, i wsp. Tongkat Ali as a potential herbal supplement for physically active male and female seniors: a pilot study. Phytotherapy Research. 2014;28(4):544-550. doi:10.1002/ptr.5017
- Leisegang K, Finelli R, Sikka SC, Panner Selvam MK. Eurycoma longifolia (Jack) Improves Serum Total Testosterone in Men: A Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Trials. Medicina. 2022;58(8):1047. doi:10.3390/medicina58081047
- Thu HE, Mohamed IN, Hussain Z, Jayusman PA, Shuid AN. Eurycoma Longifolia as a potential adoptogen of male sexual health: a systematic review on clinical studies. Chinese Journal of Natural Medicines. 2017;15(1):71-80. doi:10.1016/S1875-5364(17)30010-9
- Tambi MI, Imran MK. Eurycoma longifolia Jack in managing idiopathic male infertility. Asian J Androl. 2010;12(3):376-380. PMID: 20348942.
- Schisterman EF, Sjaarda LA, Clemons T, et al. Effect of Folic Acid and Zinc Supplementation in Men on Semen Quality and Live Birth Among Couples Undergoing Infertility Treatment: A Randomized Clinical Trial. JAMA. 2020;323(1):35-48. PMID: 31910279.
- de Ligny W, Smits RM, Mackenzie-Proctor R, et al. Antioxidants for male subfertility. Cochrane Database Syst Rev. 2022;5(5):CD007411. PMID: 35506389.
- Rehman SU, Choe K, Yoo HH. Review on a Traditional Herbal Medicine, Eurycoma longifolia Jack (Tongkat Ali): Its Traditional Uses, Chemistry, Evidence-Based Pharmacology and Toxicology. Molecules. 2016;21(3):331. doi:10.3390/molecules21030331
- Ang HH, Lee EL, Matsumoto K. Analysis of lead content in herbal preparations in Malaysia. Hum Exp Toxicol. 2003;22(8):445-451. PMID: 12948085.
- Ang HH, Lee KL. Contamination of mercury in Tongkat Ali hitam herbal preparations. Food and Chemical Toxicology. 2006;44(8):1245-1250. doi:10.1016/j.fct.2006.01.014
- Chua LS, Abdul-Rahman N, Rosidi B, et al. Plant proteins, minerals and trace elements of Eurycoma longifolia (Tongkat Ali). Nat Prod Res. 2013;27(4-5):314-318. PMID: 22468741.
- Ang HH, Lee KL, Kiyoshi M. Eurycoma longifolia Jack enhances sexual motivation in middle-aged male mice. Journal of Basic and Clinical Physiology and Pharmacology. 2003;14(3):301-308. doi:10.1515/jbcpp.2003.14.3.301
Z mojej oferty
Indywidualny Jadłospis Online – Łatwy start i trwała zmiana nawyków
Koniec z błądzeniem. Zyskaj strategię żywieniową, która wspiera zdrowie i buduje formę. Jako dyplomowany dietetyk nie oferuję "gotowców",…
Sprawdź
Najczęstsze pytania
U kogo Tongkat Ali podnosi testosteron?
Badania wykazujące wyraźny wzrost prowadzono na mężczyznach z rozpoznanym niedoborem testosteronu. U osób z prawidłowym stężeniem efekty są znacznie słabsze lub nieistotne, co dotyczy większości sięgających po ten preparat.
Jakie dawki stosowano w badaniach?
Najczęściej 200 mg standaryzowanego ekstraktu dziennie, przez okres od czterech do dwunastu tygodni. Część badań stosowała 300-400 mg, bez wyraźnie lepszych wyników przy wyższych dawkach.
Co wykazano w zakresie kortyzolu i nastroju?
W badaniu na osobach w umiarkowanym stresie odnotowano obniżenie stężenia kortyzolu oraz poprawę w kwestionariuszach nastroju po 4 tygodniach stosowania 200 mg. To jeden z lepiej udokumentowanych efektów.
Czy Tongkat Ali zwiększa masę mięśniową?
Dane są ograniczone i pochodzą z niewielkich badań. Odnotowywano niewielkie zmiany w składzie ciała, ale przy grupach liczących kilkadziesiąt osób i krótkim czasie obserwacji trudno o jednoznaczny wniosek.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze preparatu?
Na standaryzację ekstraktu oraz badania na obecność metali ciężkich. Analizy preparatów z Azji Południowo-Wschodniej wykazywały w części produktów podwyższone stężenia rtęci i ołowiu.
Jak długo trzeba stosować, żeby ocenić efekt?
Badania trwały od czterech do dwunastu tygodni, a zmiany parametrów hormonalnych pojawiały się stopniowo. Ocena po dwóch tygodniach nie daje podstaw do wniosków.
Jakie są działania niepożądane?
Najczęściej dolegliwości żołądkowe, rozdrażnienie oraz trudności z zasypianiem przy przyjmowaniu wieczorem. W badaniach krótkoterminowych preparat był zwykle dobrze tolerowany.
Co zrobić przy podejrzeniu niskiego testosteronu?
Wykonać badanie krwi rano i skonsultować wynik z lekarzem. Objawy takie jak zmęczenie czy spadek libido mają wiele możliwych przyczyn, a rozpoznanie hipogonadyzmu wymaga potwierdzenia laboratoryjnego.
