Gotu kola, czyli Centella asiatica, sprzedawana jest przede wszystkim jako wsparcie pamięci i koncentracji.
Dane wskazują na coś innego. Poniżej wyjaśniam, w którym obszarze dowody są naprawdę mocne, co pokazała metaanaliza badań nad funkcjami poznawczymi i jakie badania trwają obecnie.
Policz to sam Kalkulator kalorii i makroskładników Pięć wzorów przemiany materii, aktywność liczona także z kroków. Wynik razem z rozbiciem na białko, tłuszcze i węglowodany. Dwie minuty, za darmo. ObliczObszar z najmocniejszymi dowodami
Przewlekła niewydolność żylna to zastosowanie, w którym gotu kola ma najlepszą dokumentację, i jednocześnie najrzadziej wymieniane w opisach suplementów.
Badana postać: standaryzowana frakcja triterpenowa, zawierająca określone proporcje kwasu azjatowego, madekasowego i azjatykozydu.
Odnotowane efekty: zmniejszenie obrzęków kończyn dolnych, poprawa parametrów mikrokrążenia oraz złagodzenie uczucia ciężkości nóg.
Mechanizm
Triterpeny wpływają na syntezę kolagenu w ścianie naczyń żylnych, co przekłada się na ich lepszą szczelność i wytrzymałość.
Newsletter
Nowe materiały prosto na maila
Raz w tygodniu wysyłam filmy i konkrety o treningu i diecie. Bez spamu, wypisujesz się jednym kliknięciem.
To ten sam mechanizm, który odpowiada za działanie na skórę, tylko zastosowany w innej tkance.
Kontekst praktyczny
W części krajów europejskich preparaty ze standaryzowaną frakcją triterpenową funkcjonują jako produkty lecznicze stosowane w zaburzeniach krążenia żylnego.
To odróżnia je od suplementów zawierających sproszkowane ziele bez określonej standaryzacji.
Funkcje poznawcze: co pokazała metaanaliza
Metaanaliza badań z randomizacją objęła pięć prac oceniających samą Centellę oraz sześć dotyczących preparatów złożonych.
Wynik: brak istotnych różnic wobec placebo we wszystkich badanych domenach funkcji poznawczych.
Efekt, który odnotowano: poprawa w zakresie czujności, mierzona kwestionariuszami oceny nastroju.
Jak to interpretować
Poprawa czujności to realny efekt, tylko węższy niż obietnica poprawy pamięci i koncentracji.
Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne: czujność dotyczy subiektywnego stanu pobudzenia, a nie mierzalnej sprawności w testach pamięciowych.
Skąd bierze się rozbieżność z opisami preparatów
Z badań przedklinicznych. U gryzoni Centella wykazuje wpływ na gęstość synaps, poziom czynników neurotroficznych i wyniki testów pamięciowych.
Te wyniki są powtarzalne i pochodzą z wielu niezależnych zespołów, ale nie przełożyły się dotąd na potwierdzenie u ludzi.
Uczciwe zastrzeżenie do metaanalizy: uwzględnione badania różniły się preparatami, dawkami i czasem trwania, a część była niewielka.
To nie oznacza, że efekt nie istnieje, tylko że dotychczasowe badania go nie wykazały.
Z mojej oferty
Konsultacja online z Trenerem personalnym i Dietetykiem
Masz wątpliwości? Waga stoi, a trening nie przynosi efektów? Nie błądzisz w ciemno. To 60 minut konkretnej rozmowy…
Sprawdź
Trwające badania
Wątek istotny, bo obraz danych może się zmienić.
Prowadzony jest program badawczy nad standaryzowanym wodnym wyciągiem z Centella asiatica u osób starszych z zaburzeniami poznawczymi.
Etapy
Badanie pierwszej fazy oceniło przyswajalność i profil farmakokinetyczny kluczowych składników, czyli triterpenów i kwasów kawoilochinowych, w dawkach 2 g i 4 g wyciągu.
Kolejne badanie kliniczne rozpoczęło rekrutację w 2023 roku.
Dlaczego ten kierunek jest ciekawy
Badania przedkliniczne z tego samego ośrodka wskazały, że za efekty poznawcze odpowiadają zarówno triterpeny, jak i kwasy kawoilochinowe, przy czym za działanie przeciwlękowe odpowiadają prawdopodobnie inne składniki.
To rozdzielenie mechanizmów tłumaczy, dlaczego preparaty o różnej standaryzacji mogą dawać odmienne rezultaty.
Składniki aktywne
| Grupa związków | Przedstawiciele | Przypisywane działanie |
|---|---|---|
| Triterpeny | Azjatykozyd, madekasozyd, kwas azjatowy | Synteza kolagenu, działanie naczyniowe |
| Kwasy kawoilochinowe | Kwas chlorogenowy i pochodne | Działanie przeciwutleniające, wpływ na neurony |
| Flawonoidy | Kwercetyna, kemferol | Działanie przeciwutleniające |
Kwestia standaryzacji
Preparaty różnią się zawartością tych grup zależnie od metody ekstrakcji.
Wyciąg wodny i frakcja triterpenowa to dwa różne produkty, badane w różnych wskazaniach, więc etykieta ma tu znaczenie praktyczne.
Zastosowanie na skórę
To zastosowanie zewnętrzne, odrębne od suplementacji doustnej.
Triterpeny pobudzają fibroblasty do syntezy kolagenu, co wykorzystuje się w preparatach wspomagających gojenie ran i ograniczających bliznowacenie.
Co jest udokumentowane
Wpływ na gojenie ran w badaniach na modelach zwierzęcych oraz obserwacjach klinicznych.
Zastosowanie w preparatach na blizny, gdzie Centella należy do składników o najdłuższej historii stosowania.
Czego nie da się przenieść
Działanie preparatu nakładanego na skórę nie przekłada się na efekt suplementu doustnego.
Stężenia osiągane miejscowo w tkance są nieporównywalnie wyższe niż te po podaniu doustnym.
Dawki stosowane w badaniach
| Zastosowanie | Postać | Dawka |
|---|---|---|
| Niewydolność żylna | Frakcja triterpenowa | 60-120 mg dziennie |
| Badania nad funkcjami poznawczymi | Wyciąg wodny | 2-4 g dziennie |
| Preparaty ogólne | Sproszkowane ziele | 1-3 g dziennie |
Rzecz warta odnotowania
Różnica dawek między wskazaniami jest kilkudziesięciokrotna.
Preparat zawierający 60 mg frakcji triterpenowej nie jest odpowiednikiem 2 g wyciągu wodnego stosowanego w badaniach nad funkcjami poznawczymi.
Czas do oceny efektu
Przy dolegliwościach żylnych badania trwały zwykle od czterech do ośmiu tygodni.
Gotu kola a bakopa
Obie rośliny bywają w ajurwedzie nazywane brahmi, co jest źródłem częstych pomyłek, mimo że należą do różnych rodzin botanicznych.
| Gotu kola | Bakopa | |
|---|---|---|
| Nazwa łacińska | Centella asiatica | Bacopa monnieri |
| Dane o pamięci u ludzi | Metaanaliza nie potwierdza | Mocniejsze, potwierdzone w metaanalizach |
| Działanie naczyniowe | Dobrze udokumentowane | Brak danych |
| Czas do efektu | Zależny od wskazania | Około 12 tygodni |
Przy celu związanym z pamięcią dane przemawiają za bakopą. Szerzej w tekście o bakopie.
Bezpieczeństwo i interakcje
Działania niepożądane
- Dolegliwości żołądkowo-jelitowe, w tym nudności.
- Senność, zwłaszcza przy wyższych dawkach.
- Reakcje skórne przy stosowaniu miejscowym, rzadkie.
Kwestia wątroby
Opisywano pojedyncze przypadki uszkodzenia wątroby związane z długotrwałym stosowaniem preparatów z Centella asiatica.
Zdarzenia były rzadkie, a zmiany ustępowały po odstawieniu, ale przemawia to za ograniczaniem czasu przyjmowania oraz unikaniem łączenia z innymi substancjami obciążającymi wątrobę.
Objawy wymagające kontaktu z lekarzem: zażółcenie skóry lub białkówek, ciemne zabarwienie moczu, uporczywe zmęczenie i nudności.
Kiedy zachować ostrożność
- Choroby wątroby oraz jednoczesne przyjmowanie leków metabolizowanych w wątrobie.
- Leki uspokajające i nasenne, których działanie może zostać nasilone.
- Leki przeciwpadaczkowe.
- Okres okołooperacyjny, ze względu na możliwe działanie sedatywne.
- Ciąża i karmienie piersią, wobec braku danych.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy gotu kola poprawia pamięć?
Metaanaliza badań z randomizacją nie wykazała istotnych różnic wobec placebo w żadnej domenie funkcji poznawczych. Odnotowano natomiast poprawę w zakresie czujności, co jest efektem węższym niż sugerują opisy preparatów.
Gdzie dowody są najmocniejsze?
W przewlekłej niewydolności żylnej. Standaryzowana frakcja triterpenowa była badana w wielu próbach klinicznych i wykazywała zmniejszenie obrzęków oraz poprawę parametrów mikrokrążenia w kończynach dolnych.
Jakie dawki stosowano w badaniach?
Przy niewydolności żylnej zwykle 60-120 mg standaryzowanej frakcji triterpenowej dziennie. W badaniach nad funkcjami poznawczymi stosowano znacznie wyższe dawki wyciągu wodnego, rzędu kilku gramów.
Czy trwają nowe badania nad gotu kolą?
Tak, prowadzony jest program badawczy nad standaryzowanym wyciągiem wodnym u osób starszych z zaburzeniami poznawczymi, poprzedzony badaniem farmakokinetycznym. Wyniki mogą zmienić obecny obraz danych.
Czy gotu kola działa na skórę?
Miejscowe stosowanie ma dane dotyczące gojenia ran i wpływu na syntezę kolagenu, wykorzystywane w preparatach na blizny. To zastosowanie zewnętrzne, odrębne od suplementacji doustnej.
Czym gotu kola różni się od bakopy?
To dwie różne rośliny, obie nazywane w ajurwedzie brahmi, co bywa źródłem pomyłek. Bakopa ma mocniejsze dane dotyczące pamięci u ludzi, gotu kola lepiej udokumentowane działanie naczyniowe.
Jakie są działania niepożądane?
Najczęściej dolegliwości żołądkowe i senność. Opisywano rzadkie przypadki uszkodzenia wątroby przy dłuższym stosowaniu, co przemawia za ograniczaniem czasu przyjmowania i unikaniem łączenia z substancjami obciążającymi wątrobę.
Kto powinien zachować ostrożność?
Osoby z chorobami wątroby, przyjmujące leki uspokajające lub przeciwpadaczkowe, kobiety w ciąży i karmiące oraz osoby przed planowanymi zabiegami operacyjnymi.
Podsumowanie
Rozbieżność porządkująca cały temat: gotu kola sprzedawana jest jako wsparcie pamięci, a metaanaliza badań z randomizacją tego nie potwierdza w żadnej z badanych domen.
Co odnotowano zamiast tego: poprawę w zakresie czujności, czyli efekt realny, ale węższy niż obietnica.
Obszar z najmocniejszymi dowodami: przewlekła niewydolność żylna, przy dawce 60-120 mg standaryzowanej frakcji triterpenowej dziennie.
Rzecz istotna przy zakupie: frakcja triterpenowa i wyciąg wodny to dwa różne produkty, badane w innych wskazaniach i w dawkach różniących się kilkudziesięciokrotnie.
Wątek do obserwowania: trwa program badawczy nad wyciągiem wodnym u osób starszych z zaburzeniami poznawczymi, który może ten obraz zmienić.
I kwestia bezpieczeństwa warta uwagi: opisywano rzadkie przypadki uszkodzenia wątroby przy długotrwałym stosowaniu, co przemawia za ograniczaniem czasu przyjmowania.
Jeśli chcesz uporządkować suplementację pod swoje cele, sprawdź konsultację online. W Lublinie pracuję jako trener personalny i dietetyk.
- Grupa FitForce na Facebooku, gdzie omawiamy suplementy w oparciu o dane.
- Instagram @naarqu_, gdzie dzielę się praktycznymi wskazówkami.
Bibliografia
- Puttarak P, Dilokthornsakul P, Saokaew S, i wsp. Effects of Centella asiatica (L.) Urb. on cognitive function and mood related outcomes: A Systematic Review and Meta-analysis. Scientific Reports. 2017;7(1):10646. doi:10.1038/s41598-017-09823-9
- Wright KM, Bollen M, David J, i wsp. Pharmacokinetics and Pharmacodynamics of Key Components of a Standardized Centella asiatica Product in Cognitively Impaired Older Adults: A Phase 1, Double-Blind, Randomized Clinical Trial. Antioxidants. 2022;11(2):215. doi:10.3390/antiox11020215
- Gray NE, Hack W, Brandes MS, i wsp. Amelioration of age-related cognitive decline and anxiety in mice by Centella asiatica extract varies by sex, dose and mode of administration. Frontiers in Aging. 2024;5:1357922. doi:10.3389/fragi.2024.1357922
- Gray NE, Zweig JA, Caruso M, i wsp. Centella asiatica increases hippocampal synaptic density and improves memory and executive function in aged mice. Brain and Behavior. 2018;8(7):e01024. doi:10.1002/brb3.1024
- Chong NJ, Aziz Z. A Systematic Review of the Efficacy of Centella asiatica for Improvement of the Signs and Symptoms of Chronic Venous Insufficiency. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2013;2013:627182. doi:10.1155/2013/627182
- Bylka W, Znajdek-Awiżeń P, Studzińska-Sroka E, Brzezińska M. Centella asiatica in cosmetology. Postepy Dermatologii i Alergologii. 2013;30(1):46-49. doi:10.5114/pdia.2013.33378
- Sun B, Wu L, Wu Y, i wsp. Therapeutic Potential of Centella asiatica and Its Triterpenes: A Review. Frontiers in Pharmacology. 2020;11:568032. doi:10.3389/fphar.2020.568032
- Jorge OA, Jorge AD. Hepatotoxicity associated with the ingestion of Centella asiatica. Revista Espanola de Enfermedades Digestivas. 2005;97(2):115-124. doi:10.4321/s1130-01082005000200006
- Brinkhaus B, Lindner M, Schuppan D, Hahn EG. Chemical, pharmacological and clinical profile of the East Asian medical plant Centella asiatica. Phytomedicine. 2000;7(5):427-448. doi:10.1016/S0944-7113(00)80065-3
Z mojej oferty
Indywidualny Jadłospis Online – Łatwy start i trwała zmiana nawyków
Koniec z błądzeniem. Zyskaj strategię żywieniową, która wspiera zdrowie i buduje formę. Jako dyplomowany dietetyk nie oferuję "gotowców",…
Sprawdź
Najczęstsze pytania
Czy gotu kola poprawia pamięć?
Metaanaliza badań z randomizacją nie wykazała istotnych różnic wobec placebo w żadnej domenie funkcji poznawczych. Odnotowano natomiast poprawę w zakresie czujności, co jest efektem węższym niż sugerują opisy preparatów.
Gdzie dowody są najmocniejsze?
W przewlekłej niewydolności żylnej. Standaryzowana frakcja triterpenowa była badana w wielu próbach klinicznych i wykazywała zmniejszenie obrzęków oraz poprawę parametrów mikrokrążenia w kończynach dolnych.
Jakie dawki stosowano w badaniach?
Przy niewydolności żylnej zwykle 60-120 mg standaryzowanej frakcji triterpenowej dziennie. W badaniach nad funkcjami poznawczymi stosowano znacznie wyższe dawki wyciągu wodnego, rzędu kilku gramów.
Czy trwają nowe badania nad gotu kolą?
Tak, prowadzony jest program badawczy nad standaryzowanym wyciągiem wodnym u osób starszych z zaburzeniami poznawczymi, poprzedzony badaniem farmakokinetycznym. Wyniki mogą zmienić obecny obraz danych.
Czy gotu kola działa na skórę?
Miejscowe stosowanie ma dane dotyczące gojenia ran i wpływu na syntezę kolagenu, wykorzystywane w preparatach na blizny. To zastosowanie zewnętrzne, odrębne od suplementacji doustnej.
Czym gotu kola różni się od bakopy?
To dwie różne rośliny, obie nazywane w ajurwedzie brahmi, co bywa źródłem pomyłek. Bakopa ma mocniejsze dane dotyczące pamięci u ludzi, gotu kola lepiej udokumentowane działanie naczyniowe.
Jakie są działania niepożądane?
Najczęściej dolegliwości żołądkowe i senność. Opisywano rzadkie przypadki uszkodzenia wątroby przy dłuższym stosowaniu, co przemawia za ograniczaniem czasu przyjmowania i unikaniem łączenia z substancjami obciążającymi wątrobę.
Kto powinien zachować ostrożność?
Osoby z chorobami wątroby, przyjmujące leki uspokajające lub przeciwpadaczkowe, kobiety w ciąży i karmiące oraz osoby przed planowanymi zabiegami operacyjnymi.
