YK-11: Co pokazały badania na hipokampie i dlaczego trening nie chronił?

Charakter artykułu. W latach 2023 i 2024 opublikowano dwie prace oceniające wpływ YK-11 na ośrodkowy układ nerwowy u zwierząt. Zmieniają one obraz tego związku na tyle, że stanowią główną część tego tekstu. Materiał ma charakter informacyjny, nie zawiera zaleceń stosowania i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

YK-11 sprzedawany jest jako SARM hamujący miostatynę i przez lata funkcjonował jako związek, o którym nie wiadomo praktycznie nic poza jednym badaniem na hodowli komórkowej. To się zmieniło.

Dwie prace opublikowane w 2023 i 2024 roku sprawdziły, co ten związek robi u zwierząt, i przyniosły wynik istotny w obie strony. Potwierdziły działanie na mięsień, a jednocześnie wykazały upośledzenie konsolidacji pamięci i obniżenie sygnalizacji odpowiedzialnej za plastyczność mózgu. Najważniejsze jest przy tym to, że trening przed tym drugim efektem nie chronił.

Czym jest YK-11

YK-11 opisano po raz pierwszy w 2011 roku na Uniwersytecie Toho w Japonii. To związek sterydowy, wywodzący się ze szkieletu 5-alfa-dihydrotestosteronu, z dobudowanymi grupami estrowymi.

Do kategorii SARM-ów zaliczono go ze względu na sposób działania na receptor androgenowy, a nie na budowę, i wracam do tego w osobnej sekcji. Najistotniejsza jest jednak inna jego cecha, podkreślana przez autorów najnowszych badań: przenika do ośrodkowego układu nerwowego i wiąże się z receptorem androgenowym w hipokampie.

Badania nad wpływem na mózg

To najważniejsza część tego artykułu i dotyczy prac, które przez długi czas nie były w materiałach o tym związku uwzględniane.

Jak były zbudowane

Warto zwrócić uwagę na układ grup. Włączenie ramienia z samym wysiłkiem oraz ramienia łączącego wysiłek z preparatem pozwala rozdzielić, co robi każdy z tych czynników osobno i co dzieje się przy ich połączeniu. To dobrze pomyślany projekt, odpowiadający sytuacji, w której związek jest faktycznie stosowany.

Wyniki z pracy z 2023 roku

• Nasilenie stresu oksydacyjnego i zmiany w naturalnym układzie obrony antyoksydacyjnej.
• Pogorszenie wszystkich badanych wskaźników czynności mitochondriów w hipokampie.
• Efekty proteotoksyczne, czyli uszkodzenia białek.
• Sam wysiłek działał neuroprotekcyjnie, zwiększając obronę antyoksydacyjną i poprawiając metabolizm mitochondriów.
• Połączenie wysiłku z YK-11 uchroniło część wskaźników, ale nie odwróciło ani stresu oksydacyjnego, ani zaburzeń łańcucha oddechowego mitochondriów.

Wyniki z pracy z 2024 roku

To ustalenia najważniejsze praktycznie.

• Upośledzenie konsolidacji pamięci, wykazane w badaniu behawioralnym.
• Obniżenie sygnalizacji BDNF, TrkB i CREB, czyli szlaku odpowiedzialnego za utrwalanie śladu pamięciowego.
• Oba te efekty wystąpiły niezależnie od tego, czy zwierzęta trenowały.
• Wzrost cytokin prozapalnych IL-1β i IL-6 oraz spadek przeciwzapalnej IL-10 w hipokampie.
• Uruchomienie kaskady prowadzącej do śmierci komórki, przez wzmożoną aktywność p38 MAPK, z udziałem białek Bax, Bcl-2 i kaspazy-3.
• Połączenie z wysiłkiem złagodziło zmiany cytokin oraz części białek apoptotycznych, ale nie zmian dotyczących pamięci.

Autorzy podsumowali, że przy dawkach anabolicznych YK-11 istotnie zmienia neurochemię hipokampa, prowadząc do upośledzenia konsolidacji pamięci.

Z mojej oferty Konsultacja online z Trenerem personalnym i Dietetykiem Masz wątpliwości? Waga stoi, a trening nie przynosi efektów? Nie błądzisz w ciemno. To 60 minut konkretnej rozmowy… Sprawdź

Sygnalizacja BDNF i co ona znaczy

Warto wyjaśnić, dlaczego akurat to ustalenie jest istotne, bo bez kontekstu brzmi jak jeden z wielu zmierzonych parametrów.

Czym jest ten szlak

BDNF to czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego, białko odpowiadające za przeżywanie neuronów i za plastyczność połączeń między nimi. TrkB to jego receptor, a CREB to białko przekazujące sygnał do jądra komórkowego i uruchamiające geny potrzebne do utrwalenia śladu pamięciowego.

To nie jest jeden z wielu markerów, tylko główna oś, przez którą mózg zapisuje doświadczenie. Obniżenie sygnalizacji na tym szlaku i upośledzenie pamięci w badaniu behawioralnym to dwie strony tego samego ustalenia, mierzone niezależnie, co czyni wynik mocniejszym.

Zestawienie, które warto zauważyć

Ten sam szlak pojawia się w tej serii artykułów po przeciwnej stronie. Przy Semaxie najlepiej udokumentowanym działaniem jest właśnie zwiększenie ekspresji BDNF i jego receptora TrkB w hipokampie szczura.

Mamy więc dwa związki działające na ten sam szlak w przeciwnych kierunkach, oba badane na tym samym modelu. Przy Semaxie jest to podstawa jego reputacji jako preparatu wspierającego funkcje poznawcze. Przy YK-11 kierunek jest odwrotny.

Regularny wysiłek fizyczny podnosi BDNF u ludzi i jest to jedna z lepiej udokumentowanych zależności w tym obszarze. To czyni ustalenie z pracy z 2024 roku szczególnie niewygodnym, o czym niżej.

Dlaczego trening nie chronił

To ustalenie zasługuje na osobną sekcję, bo jest najbardziej praktyczne z całego artykułu.

W obu pracach wysiłek fizyczny sam w sobie działał ochronnie na hipokamp. Zwiększał obronę antyoksydacyjną, poprawiał metabolizm mitochondriów i podnosił poziom cytokiny przeciwzapalnej.

Przy połączeniu z YK-11 ochrona ta okazała się jednak częściowa. Uchroniła niektóre wskaźniki mitochondrialne i część zmian zapalnych oraz apoptotycznych. Nie objęła natomiast tego, co najistotniejsze: upośledzenia konsolidacji pamięci i obniżenia sygnalizacji BDNF, które wystąpiły niezależnie od treningu.

Dlaczego to ma znaczenie akurat dla tej grupy odbiorców

Warto zauważyć, do kogo ten wynik się odnosi. Grupa łącząca wysiłek z preparatem to dokładnie ta sytuacja, w której YK-11 jest stosowany. Nikt nie kupuje go, żeby leżeć.

Badanie sprawdziło więc scenariusz realny, a nie teoretyczny, i wynik brzmi: trening łagodzi część skutków, ale nie te dotyczące pamięci. Argument mówiący, że aktywność fizyczna zrównoważy działania niepożądane, przy tym akurat parametrze nie znajduje potwierdzenia.

Zastrzeżenia

Trzy ograniczenia trzeba postawić uczciwie.

To są badania na szczurach, a nie u ludzi, i nie ma danych pozwalających ocenić, czy i w jakim stopniu efekt przenosi się na człowieka.

Dawki opisano jako anaboliczne, ale przeliczenie ich na dawki stosowane przez ludzi wymagałoby danych farmakokinetycznych, których dla tego związku nie ma.

Obie prace pochodzą z tego samego zespołu, więc brakuje niezależnego potwierdzenia. To ograniczenie tego samego rodzaju, które opisuję przy BPC-157, tyle że tutaj dotyczy wyniku niekorzystnego dla preparatu, a nie korzystnego.

Kierunek jest jednak spójny z tym, co wiadomo o sterydach anaboliczno-androgennych, przy których opisano upośledzenie pamięci u szczurów, więc nie jest to obserwacja odosobniona w swojej klasie.

Co potwierdzono po stronie mięśnia

Byłoby nieuczciwe zamknąć temat na powyższym, bo te same badania przyniosły ustalenie przemawiające za skutecznością preparatu.

W mięśniu brzuchatym łydki odnotowano istotne zahamowanie miostatyny, najwyraźniejsze wtedy, gdy YK-11 podawano razem z wysiłkiem.

To jest pierwsze potwierdzenie mechanizmu anabolicznego poza hodowlą komórkową. Do tej pory całe twierdzenie o hamowaniu miostatyny opierało się na komórkach w naczyniu, a teraz wykazano je w tkance żywego zwierzęcia.

Bilans z tych prac jest więc realny po obu stronach: mechanizm w mięśniu działa, a jednocześnie działanie w mózgu jest niekorzystne. To rzadka sytuacja, w której jedno badanie dostarcza argumentów w obu kierunkach, i warto tak ją przedstawić.

Autorzy odnotowują przy tym dodatkowy mechanizm: YK-11 hamuje 5-alfa-reduktazę typu 2, czyli enzym przekształcający testosteron w dihydrotestosteron. To ustalenie osobne, o niejasnych na razie konsekwencjach praktycznych.

Kwestia budowy chemicznej

To drugi obszar wymagający sprostowania przy tym związku.

Cała koncepcja SARM-ów powstała po to, żeby uzyskać działanie anaboliczne bez obciążeń wynikających z budowy sterydowej. Konstrukcja niesteroidowa nie była przypadkiem, tylko sensem tego kierunku badań.

YK-11 ten szkielet zachowuje, więc argument o braku budowy sterydowej, stanowiący podstawę reputacji SARM-ów jako bezpieczniejszych, przy tym związku nie obowiązuje.

Skąd wzięło się określenie o miostatynie

Mechanizm jest pośredni

W pierwotnym badaniu na hodowli komórek mięśniowych wykazano, że YK-11 zwiększa wytwarzanie folistatyny, czyli białka wiążącego i unieczynniającego miostatynę. Nie wykazano bezpośredniego zablokowania samej miostatyny.

Mechanizm ma więc dwa ogniwa: więcej folistatyny, a w konsekwencji mniej czynnej miostatyny. Badacze wykazali przy tym, że folistatyna jest ogniwem koniecznym, bo po dodaniu przeciwciała blokującego ją efekt anaboliczny zanikał. To dobra robota eksperymentalna.

Warto zauważyć, że badania na zwierzętach ten łańcuch potwierdziły. Zahamowanie miostatyny w mięśniu wykazano w żywym organizmie, więc mechanizm pośredni najwyraźniej działa. To argument na korzyść preparatu i należy go podać.

Nietypowy sposób działania na receptor

Receptor androgenowy po związaniu hormonu zmienia kształt, a częścią tej zmiany jest oddziaływanie między jego dwoma końcami. YK-11 aktywuje receptor bez tego oddziaływania i to właśnie na tej podstawie zaliczono go do modulatorów selektywnych.

Ma to konsekwencję praktyczną pomijaną w opisach handlowych. Skoro YK-11 zajmuje receptor i nie wywołuje pełnej zmiany jego kształtu, może utrudniać wywołanie tej zmiany innym cząsteczkom, w tym testosteronowi i dihydrotestosteronowi. Przy łączeniu z innymi środkami efekt może więc być mniejszy od sumy, a nie większy. To wniosek mechanistyczny, ale idzie dokładnie w przeciwną stronę niż argument o synergii.

Dawkowanie

Trzy uwagi

Po pierwsze, wartości podawane w relacjach nie mają wyprowadzenia. Nie pochodzą z badania u ludzi, a przeliczenie dawki zwierzęcej wymagałoby danych farmakokinetycznych, których nie ma.

Po drugie, badania na szczurach trwały pięć tygodni, a typowy kurs w obiegu sześć do ośmiu. To zbliżony rząd wielkości, co jest przy tym związku nietypowe i sprawia, że opisane zmiany w hipokampie odnoszą się do porównywalnego okresu ekspozycji.

Po trzecie, okres półtrwania nie został opisany, więc częstość podawania i podział dawki w ciągu dnia pozostają konwencją, a nie wnioskiem z danych.

Pozostałe zgłaszane działania niepożądane

Poniższe pochodzi z relacji osób stosujących, a nie z obserwacji kontrolowanej, więc poziom dowodu jest najniższy z możliwych.

• Zahamowanie własnej produkcji testosteronu.
• Podwyższenie enzymów wątrobowych.
• Wypadanie włosów.
• Dolegliwości ze strony stawów i ścięgien. Warto odnotować, że przegląd systematyczny bezpieczeństwa SARM-ów wymienia zerwania ścięgien obok uszkodzeń wątroby jako powód do niepokoju przy tej klasie związków.
• Wzmożona drażliwość.

Pierwsze trzy pozycje są dokładnie tym, czego można oczekiwać po pochodnej dihydrotestosteronu, czyli spójne z budową chemiczną, a nie z tym, jak preparat jest przedstawiany.

Status prawny i antydopingowy

YK-11 nie został dopuszczony do obrotu w żadnym kraju. Nie jest suplementem diety i nie może być legalnie sprzedawany jako składnik suplementów.

Związek jest objęty klasą S1.2 listy substancji zabronionych Światowej Agencji Antydopingowej, a zakaz obowiązuje w zawodach i poza nimi. Opublikowano prace opisujące jego przemiany metaboliczne właśnie na potrzeby kontroli antydopingowej, więc jest to substancja wykrywalna.

W analizie 44 produktów sprzedawanych jako SARM-y tylko 53 procent zawierało jakikolwiek SARM, 39 procent zawierało inny niezatwierdzony lek, a 9 procent nie zawierało żadnej substancji czynnej.

Podsumowanie stanu dowodów

Najczęstsze pytania (FAQ)

Co wykazały badania nad wpływem YK-11 na mózg?

Dwie prace z lat 2023 i 2024, prowadzone na szczurach przez pięć tygodni, wykazały upośledzenie konsolidacji pamięci, obniżenie sygnalizacji BDNF, TrkB i CREB, nasilenie stresu oksydacyjnego oraz pogorszenie wszystkich badanych wskaźników czynności mitochondriów w hipokampie. Odnotowano też uruchomienie sygnalizacji prowadzącej do śmierci komórki.

Czy trening chronił przed tym efektem?

Nie w zakresie dotyczącym pamięci, i to jest najważniejsze ustalenie tych badań. Sam wysiłek działał neuroprotekcyjnie, a jego połączenie z YK-11 uchroniło część wskaźników mitochondrialnych i cytokin. Upośledzenie konsolidacji pamięci oraz obniżenie sygnalizacji BDNF wystąpiły jednak niezależnie od tego, czy zwierzęta pływały.

Czy te same badania potwierdziły działanie na mięsień?

Tak, i warto to podać uczciwie. Odnotowano istotne zahamowanie miostatyny w mięśniu brzuchatym łydki, najwyraźniejsze przy połączeniu YK-11 z wysiłkiem. Jest to pierwsze potwierdzenie mechanizmu anabolicznego poza hodowlą komórkową, więc bilans w tych pracach jest realny po obu stronach.

Czy YK-11 jest SARM-em?

Chemicznie nie. SARM-y z definicji są związkami niesteroidowymi, a YK-11 jest sterydem opartym na szkielecie dihydrotestosteronu. Do tej kategorii zaliczono go wyłącznie ze względu na sposób działania na receptor. Ma to znaczenie, bo szkielet sterydowy jest źródłem ryzyka, którego niesteroidowe SARM-y miały unikać.

Czy YK-11 hamuje miostatynę?

Nie bezpośrednio. Zwiększa wytwarzanie folistatyny, czyli białka, które wiąże i unieczynnia miostatynę, więc mechanizm ma dwa ogniwa, a nie jedno. Samo zahamowanie miostatyny w mięśniu zostało jednak w badaniach na zwierzętach potwierdzone, więc łańcuch ten najwyraźniej działa.

Jakie dawki YK-11 się stosuje?

Zakres podawany w relacjach to zwykle 10 do 15 miligramów na dobę, w kursach sześcio- do ośmiotygodniowych. Nie istnieje dawka ustalona w badaniu u ludzi, bo badań u ludzi nie przeprowadzono, a okres półtrwania nie został opisany. Badania na zwierzętach prowadzono przy dawkach określonych przez autorów jako anaboliczne.

Czy YK-11 przenika do mózgu?

Tak, i autorzy badań podkreślają to jako jego wyróżniającą cechę. Wykazano wiązanie się z receptorem androgenowym w hipokampie, potwierdzone zarówno symulacją komputerową, jak i danymi doświadczalnymi. To właśnie ta zdolność tłumaczy, dlaczego jego działanie nie ogranicza się do mięśnia.

Podsumowanie

YK-11 jest przypadkiem, w którym badania z ostatnich lat zmieniły obraz związku, i to w obie strony.

1. Działanie na mięsień zostało potwierdzone u zwierząt. Zahamowanie miostatyny wykazano w mięśniu brzuchatym łydki, najwyraźniejsze przy połączeniu z wysiłkiem. To pierwsze potwierdzenie poza hodowlą komórkową.
2. W tych samych badaniach wykazano upośledzenie konsolidacji pamięci oraz obniżenie sygnalizacji BDNF, TrkB i CREB, czyli szlaku odpowiadającego za utrwalanie śladu pamięciowego.
3. Trening nie chronił przed tym efektem. Łagodził część zmian mitochondrialnych i zapalnych, ale zmiany dotyczące pamięci wystąpiły niezależnie od tego, czy zwierzęta pływały.
4. Odnotowano też stres oksydacyjny, zaburzenia czynności mitochondriów i uruchomienie sygnalizacji prowadzącej do śmierci komórki w hipokampie.
5. Obie prace pochodzą z jednego zespołu i dotyczą szczurów, więc brakuje niezależnego potwierdzenia i danych u ludzi.

Warto zestawić punkty pierwszy i trzeci, bo razem opisują sytuację niewygodną dla obu stron sporu o ten związek. Mechanizm anaboliczny działa, i to najlepiej wtedy, gdy łączy się go z treningiem. Ale właśnie w tej samej grupie, czyli u zwierząt trenujących, upośledzenie pamięci wystąpiło mimo treningu. Nie da się więc powiedzieć ani że preparat nie działa, ani że aktywność fizyczna wyrówna jego koszt.

Warto też zapamiętać samo zestawienie kierunków. Regularny wysiłek podnosi BDNF, a w tych badaniach YK-11 obniżał sygnalizację na tym szlaku mimo wysiłku. Przy substancji kupowanej przez osoby trenujące jest to informacja, którą warto mieć przed decyzją, a nie po.

Jeśli chodzi o samo budowanie masy, rozstrzygają progresja obciążeń, podaż energii i konsekwencja przez miesiące. Jak to poukładać pod konkretną sytuację, pomagam ustalić w ramach prowadzenia online, a stacjonarnie pracuję z podopiecznymi jako trener personalny w Lublinie.

Bibliografia

1. Dahleh MMM, Bortolotto VC, Boeira SP, Segat HJ, Guerra GP, Prigol M. From gains to gaps? How selective androgen receptor modulator (SARM) YK11 impact hippocampal function: in silico, in vivo, and ex vivo perspectives. Chemico-Biological Interactions. 2024;394:110971. doi: 10.1016/j.cbi.2024.110971
2. Dahleh MMM, Bortolotto VC, Guerra GP, Boeira SP, Prigol M. YK11 induces oxidative stress and mitochondrial dysfunction in hippocampus: the interplay between a selective androgen receptor modulator (SARM) and exercise. Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology. 2023;233:106364. doi: 10.1016/j.jsbmb.2023.106364
3. Kanno Y, Ota R, Someya K, Kusakabe T, Kato K, Inouye Y. Selective androgen receptor modulator, YK11, regulates myogenic differentiation of C2C12 myoblasts by follistatin expression. Biological and Pharmaceutical Bulletin. 2013. PMID: 23995658
4. Vignali JD, Selig DJ, et al. Systematic review of safety of selective androgen receptor modulators in healthy adults: implications for recreational users. Journal of Xenobiotics. 2023;13:218. doi: 10.3390/jox13020017
5. Piper T, Dib J, Putz M, et al. Studies on the in vivo metabolism of the SARM YK11: identification and characterization of metabolites potentially useful for doping controls. Drug Testing and Analysis. 2018;10:1646. doi: 10.1002/dta.2527
6. Zelleroth S, et al. The decanoate esters of nandrolone, testosterone, and trenbolone induce steroid specific memory impairment and somatic effects in the male rat. Hormones and Behavior. 2024;161:105501. doi: 10.1016/j.yhbeh.2024.105501
7. Analiza zawartości 44 produktów sprzedawanych jako SARM-y, wykazująca obecność deklarowanej substancji w 53 procentach próbek.
8. World Anti-Doping Agency. The Prohibited List, klasa S1.2 (Other Anabolic Agents).

Z mojej oferty Indywidualny plan treningowy online Masz dość braku efektów mimo wylanego potu? Twój trening potrzebuje planu, a nie przypadku. Nie kupujesz gotowca z… Sprawdź

Najczęstsze pytania

Co wykazały badania nad wpływem YK-11 na mózg?

Dwie prace z lat 2023 i 2024, prowadzone na szczurach przez pięć tygodni, wykazały upośledzenie konsolidacji pamięci, obniżenie sygnalizacji BDNF, TrkB i CREB, nasilenie stresu oksydacyjnego oraz pogorszenie wszystkich badanych wskaźników czynności mitochondriów w hipokampie. Odnotowano też uruchomienie sygnalizacji prowadzącej do śmierci komórki.

Czy trening chronił przed tym efektem?

Nie w zakresie dotyczącym pamięci, i to jest najważniejsze ustalenie tych badań. Sam wysiłek działał neuroprotekcyjnie, a jego połączenie z YK-11 uchroniło część wskaźników mitochondrialnych i cytokin. Upośledzenie konsolidacji pamięci oraz obniżenie sygnalizacji BDNF wystąpiły jednak niezależnie od tego, czy zwierzęta pływały.

Czy te same badania potwierdziły działanie na mięsień?

Tak, i warto to podać uczciwie. Odnotowano istotne zahamowanie miostatyny w mięśniu brzuchatym łydki, najwyraźniejsze przy połączeniu YK-11 z wysiłkiem. Jest to pierwsze potwierdzenie mechanizmu anabolicznego poza hodowlą komórkową, więc bilans w tych pracach jest realny po obu stronach.

Czy YK-11 jest SARM-em?

Chemicznie nie. SARM-y z definicji są związkami niesteroidowymi, a YK-11 jest sterydem opartym na szkielecie dihydrotestosteronu. Do tej kategorii zaliczono go wyłącznie ze względu na sposób działania na receptor. Ma to znaczenie, bo szkielet sterydowy jest źródłem ryzyka, którego niesteroidowe SARM-y miały unikać.

Czy YK-11 hamuje miostatynę?

Nie bezpośrednio. Zwiększa wytwarzanie folistatyny, czyli białka, które wiąże i unieczynnia miostatynę, więc mechanizm ma dwa ogniwa, a nie jedno. Samo zahamowanie miostatyny w mięśniu zostało jednak w badaniach na zwierzętach potwierdzone, więc łańcuch ten najwyraźniej działa.

Jakie dawki YK-11 się stosuje?

Zakres podawany w relacjach to zwykle 10 do 15 miligramów na dobę, w kursach sześcio- do ośmiotygodniowych. Nie istnieje dawka ustalona w badaniu u ludzi, bo badań u ludzi nie przeprowadzono, a okres półtrwania nie został opisany. Badania na zwierzętach prowadzono przy dawkach określonych przez autorów jako anaboliczne.

Czy YK-11 przenika do mózgu?

Tak, i autorzy badań podkreślają to jako jego wyróżniającą cechę. Wykazano wiązanie się z receptorem androgenowym w hipokampie, potwierdzone zarówno symulacją komputerową, jak i danymi doświadczalnymi. To właśnie ta zdolność tłumaczy, dlaczego jego działanie nie ogranicza się do mięśnia.