Czy suplementy mogą uszkodzić wątrobę? Składniki, objawy i badania

W polskich domach suplement stoi zwykle obok soli i herbaty, a nie w apteczce, bo formalnie jest żywnością, a nie lekiem. Stąd przekonanie, że najgorsze, co może się stać, to zmarnowane pieniądze. Wątroba jest tu wyjątkiem: to ona przerabia prawie wszystko, co połykasz, nie ma receptorów bólowych i potrafi milczeć przez miesiące, zanim wynik badania albo żółtaczka pokażą problem.

Pokazuję, jak często suplementy stoją za uszkodzeniem wątroby w europejskich rejestrach, jak wygląda rozpoznanie na podstawie ALT, fosfatazy zasadowej i bilirubiny, które składniki mają najlepiej udokumentowane przypadki, dlaczego sterydy i SARM-y to osobna kategoria, co zwiększa ryzyko, ile prawdy jest w osłonach na wątrobę i jakie objawy oznaczają natychmiastowe odstawienie.

Ile w tym prawdy: suplementy w rejestrach

Najlepsze europejskie dane pochodzą z Islandii, bo tam przez dwa lata policzono wszystkie przypadki w całej populacji. W badaniu prospektywnym z lat 2010-2011 zebrano 96 osób z polekowym uszkodzeniem wątroby, czyli 19,1 przypadku na 100 000 mieszkańców rocznie. Za 75% odpowiadał pojedynczy lek na receptę, za 16% suplementy diety, a za 9% kilka preparatów naraz. Amerykańska sieć badawcza (DILIN) pokazuje trend: udział suplementów wzrósł tam z 7% do 20% w latach 2004-2013 i na tym poziomie się utrzymuje.

Rzadko, ale ciężej niż po lekach

Rejestr hiszpański zebrał w latach 1994-2016 856 przypadków, z czego 32 (4%) przypisano suplementom i ziołom, a 20 (2%) sterydom anaboliczno-androgennym. Obraz był ciężki: średnie ALT 37 razy powyżej normy, żółtaczka u 78%, ostra niewydolność u 6%. W danych amerykańskich uszkodzenia po suplementach innych niż kulturystyczne kończyły się zgonem lub przeszczepieniem u 13% chorych wobec 3% po lekach.

Skalę nadzoru pokazuje raport Najwyższej Izby Kontroli (NIK) z 18 stycznia 2022 roku. W latach 2017-2020 do Głównego Inspektoratu Sanitarnego (GIS) wpłynęło blisko 63 tysiące powiadomień o wprowadzeniu suplementu do obrotu, przeanalizowano 11% z nich, a zajmowało się tym najwyżej siedmiu pracowników. Powiadomienie nie jest dopuszczeniem: producent zgłasza i sprzedaje, a kontrola przychodzi później albo wcale. Jak samodzielnie sprawdzić preparat w rejestrze, wyjaśniam w poradniku o czytaniu etykiety suplementu.

Z mojej oferty Konsultacja online z Trenerem personalnym i Dietetykiem Masz wątpliwości? Waga stoi, a trening nie przynosi efektów? Nie błądzisz w ciemno. To 60 minut konkretnej rozmowy… Sprawdź

Jak rozpoznaje się uszkodzenie polekowe

Trzy wyniki wystarczą, żeby zrozumieć, o czym mówi lekarz. ALT (aminotransferaza alaninowa) to enzym z wnętrza komórki wątrobowej, więc jego wzrost oznacza, że komórki pękają. Fosfataza zasadowa (ALP) pochodzi głównie z dróg żółciowych i wskazuje na zastój żółci. Bilirubina to barwnik, który wątroba usuwa z krwi; gdy rośnie, narząd przestaje nadążać i pojawia się żółtaczka. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Badań nad Wątrobą (EASL) z 2019 roku porządkują to wskaźnikiem R: iloraz ALT i jego normy dzieli się przez iloraz ALP i jej normy.

Prawo Hy’a, czyli granica powagi

Ta reguła, nazwana od nazwiska amerykańskiego hepatologa, oddziela w wytycznych EASL sytuację groźną od samych podwyższonych enzymów. Liczą się trzy rzeczy naraz: ALT albo AST powyżej 3 razy normy, bilirubina całkowita powyżej 2 razy normy oraz brak zastoju żółci i innego wytłumaczenia, na przykład wirusowego zapalenia wątroby. Taki zestaw oznacza uszkodzenie na tyle ciężkie, że u co najmniej 10% osób kończy się niewydolnością wątroby śmiertelną lub wymagającą przeszczepienia.

Sam wzrost ALT bez bilirubiny to jeszcze nie ten scenariusz. Bilirubina rośnie jednak później niż enzymy, nawet z czterotygodniowym opóźnieniem, więc jej dobry wynik w dniu wysokiego ALT niczego nie zamyka. Zapisz datę pobrania i zapytaj lekarza o termin powtórki, zamiast czekać pół roku do następnego pakietu.

Składniki z najlepiej udokumentowanym ryzykiem

Lista składników z największą liczbą opisanych przypadków jest krótka i od lat podobna: sterydy anaboliczne, ekstrakt zielonej herbaty, garcinia, kratom, ashwagandha, kurkuma i preparaty wieloskładnikowe. Opiszę te, o które pytają mnie osoby trenujące.

Zielona herbata i EGCG

Kluczem jest różnica między naparem a wyciągiem. Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznał w 2018 roku, że od 800 mg EGCG dziennie z suplementu rośnie aktywność aminotransferaz wobec grupy kontrolnej, a bezpiecznej dawki z ekstraktu nie da się wskazać. Katechiny z tradycyjnego naparu uznano za ogólnie bezpieczne: z herbaty w Unii bierze się przeciętnie 90-300 mg EGCG dziennie, u osób pijących dużo do 866 mg, a suplementy dostarczają od 5 do 1000 mg w porcji.

Z tej opinii wyrosło rozporządzenie Komisji (UE) 2022/2340: dzienna porcja ma zawierać mniej niż 800 mg EGCG, a etykieta ostrzegać, żeby nie łączyć produktu z innymi zawierającymi zieloną herbatę, nie podawać go w ciąży, przy karmieniu piersią i poniżej 18 lat oraz nie przyjmować na czczo. Ostatni punkt nie jest przesądem: na czczo pole pod krzywą stężenia EGCG jest istotnie większe niż po posiłku. W sieci DILIN zielonej herbacie przypisano 40 z 1414 przypadków (3%), objawy pojawiały się po 15-448 dniach (mediana 72 dni), uszkodzenie było wątrobowokomórkowe u 95%, a 8% chorych wymagało przeszczepienia. Dawki i regulacje rozbieram w tekście o EGCG i ostrzeżeniach dotyczących ekstraktów.

Kurkuma z pieprzem: biodostępność działa w obie strony

Kurkumina wchłania się słabo, więc producenci dodają piperynę z czarnego pieprzu albo zmieniają nośnik. To rozwiązuje problem skuteczności i tworzy nowy: do wątroby dociera wielokrotnie więcej substancji niż z przyprawy w potrawie. W sieci DILIN zebrano 10 przypadków uszkodzenia po kurkumie, wszystkie od 2011 roku, a 6 od 2017. Uszkodzenie było wątrobowokomórkowe u dziewięciorga, pięcioro trafiło do szpitala, a jedna osoba zmarła. Trzy z siedmiu przebadanych produktów zawierały piperynę i autorzy wiążą z tym wzrost liczby przypadków. Resztę danych zebrałem w artykule o kurkuminie i jej przyswajalności.

Ashwagandha

Tu obraz jest inny niż przy zielonej herbacie: dominuje zastój żółci. W serii pięciu przypadków z Islandii i Stanów Zjednoczonych objawy wystąpiły po 2-12 tygodniach, u wszystkich pojawiła się żółtaczka, a wskaźnik R wynosił 1,4-3,3. Świąd i wysoka bilirubina utrzymywały się 5-20 tygodni, a wyniki wróciły do normy w ciągu 1-5 miesięcy u czworga chorych. Analiza chemiczna potwierdziła ashwagandhę w preparatach i nie wykryła zanieczyszczeń, więc odpowiada sama roślina. W Polsce Zespół do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym ustalił uchwałą nr 7/2020, że sproszkowanego korzenia ma być poniżej 3 g na dobę, a witanolidów nie więcej niż 10 mg w dziennej porcji. Dane o skuteczności zebrałem w tekście o tym, co wykazano przy ashwagandzie.

Rośliny, których w Polsce już nie wolno dodawać

Kava kava, czyli pieprz metystynowy, to składnik wycofany właśnie z powodu wątroby. Od 4 kwietnia 2024 roku obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia z 13 marca 2024 roku (Dz. U. 2024 poz. 420) z wykazem substancji zakazanych w produkcji żywności. Poza kava kava są na nim między innymi chlorowodorek johimbiny i cała jej grupa, DMAA, ewodiamina, higenamina, hordenina, ibutamoren oraz SARM-y: andaryna, ligandrol, ostaryna i RAD-140. Uchwałą z 10 września 2024 roku dopisano glistnik jaskółcze ziele. Produkt z zagranicznego sklepu przez to nie znika, ale przestaje być legalną żywnością w Polsce, więc sprawdź skład zamawianego preparatu pod kątem tej listy.

Osobno stoi garcinia cambogia: w Polsce nadal dozwolona, ale stale obecna w rejestrach uszkodzeń i w preparatach odchudzających. Przy mieszankach wieloskładnikowych dochodzi kolejna trudność: przy dziesięciu ekstraktach na etykiecie nie da się wskazać, który zaszkodził, więc odstawia się całość. Skuteczność spalaczy rozbieram w tekście o spalaczach tłuszczu i tym, co naprawdę robią.

Sterydy anaboliczne i SARM-y: osobna kategoria

Te substancje nie są suplementami, choć trafiają do organizmu tą samą drogą i tak samo pojawiają się w rejestrach. W wytycznych EASL figurują wprost jako grupa wywołująca uszkodzenie idiosynkratyczne, czyli takie, którego nie da się przewidzieć z samej dawki, a opisane zmiany ciągną się od ostrego zapalenia po gruczolaka i raka wątrobowokomórkowego przy długim stosowaniu.

Inny wzorzec i inny czas

Preparaty doustne modyfikowane chemicznie tak, żeby przetrwały przejście przez wątrobę, dają typowo zastój żółci. W danych amerykańskich uszkodzenia po preparatach kulturystycznych oznaczały przedłużoną żółtaczkę u młodych mężczyzn z medianą 91 dni, bez zgonów i przeszczepień. Trzy miesiące świądu i żółtych białkówek to jednak nie jest łagodny epizod. W rejestrze hiszpańskim była to zarazem jedyna grupa bez ostrej niewydolności wątroby, wobec 6% przy ziołach i suplementach.

SARM-y bywają przedstawiane jako łagodniejsza wersja tego samego, ale opisy przypadków tego nie potwierdzają: u 32-letniego mężczyzny po ligandrolu biopsja wykazała cholestatyczne zapalenie wątroby z włóknieniem. Dochodzi problem zawartości opakowania. Skład takich kapsułek bywa loterią. W badaniu produktów kupionych przez internet deklarowany SARM znalazł się w 52% próbek, inny niezatwierdzony lek w 39%, a 9% nie zawierało żadnej substancji czynnej. Ilość zgodna z etykietą wypadła w mniej niż połowie badanych opakowań. Na sali widzę, że rozmowa zaczyna się zwykle od pytania, co dobrać, a nie czy w ogóle. Odpowiadam na pytanie niezadane: wątroba dostaje to, co faktycznie jest w kapsułce. Mechanizm uszkodzenia i ocenę osłon rozbieram w tekście o sterydach doustnych, SARM-ach i wątrobie.

Co zwiększa ryzyko u konkretnej osoby

Takie uszkodzenie dotyka nielicznych i nie da się z góry wskazać kogo. To „nie da się” robi się jednak mniejsze.

Pięć rzeczy, które da się już nazwać

• Geny układu zgodności tkankowej. Wariant HLA-B*35:01 miało 72% chorych z uszkodzeniem po zielonej herbacie wobec 11% w populacji kontrolnej, a przy kurkumie 7 z 10 chorych. To najsilniejszy znany czynnik, ale nikt nie zleca takiego badania przed kupnem suplementu.
• Dawka i postać. Próg 800 mg EGCG dotyczy suplementu, nie herbaty, a formy o zwiększonej przyswajalności zmieniają ilość substancji docierającej do wątroby.
• Sumowanie preparatów. W hiszpańskim rejestrze uszkodzenie wróciło po ponownym zażyciu tego samego produktu u 9% chorych. Przy pięciu preparatach naraz nie wiadomo nawet, czego nie brać ponownie.
• Choroba wątroby w tle. W serii z Indii ośmioro chorych miało uszkodzenie po jednoskładnikowej ashwagandzie, pięcioro chorowało wcześniej przewlekle na wątrobę, a troje z nich zmarło po ostrej niewydolności na tym podłożu.
• Leki na receptę. Część interakcji idzie przez te same enzymy, które przerabiają suplement. O to pytam na pierwszej konsultacji, a zestawienie jest w tekście o preparatach zmieniających metabolizm leków.

TUDCA i osłony na wątrobę: co wiadomo

Kwas ursodeoksycholowy (UDCA) to w Polsce zarejestrowany lek, a TUDCA to ta sama cząsteczka sprzężona z tauryną, sprzedawana jako suplement. Mechanizm brzmi sensownie: łagodny kwas żółciowy zmienia skład żółci, więc ta zalegająca w komórce jest mniej agresywna. Problem w tym, u kogo to zbadano.

Co dokładnie zbadano, a czego nie

W badaniu z randomizacją i podwójnie ślepą próbą 199 osób z pierwotnym zapaleniem dróg żółciowych przyjmowało przez 24 tygodnie 250 mg TUDCA albo 250 mg UDCA trzy razy dziennie. Spadek fosfatazy zasadowej o ponad 25% uzyskało 75,97% w grupie TUDCA i 80,88% w grupie UDCA, bez istotnej różnicy. To dobra wiadomość dla chorych na tę chorobę i żadna informacja o wątrobie obciążonej suplementem albo sterydem, bo takiego badania nie przeprowadzono. Resztę danych zebrałem w tekście o TUDCA i jej zastosowaniach.

Ostropest plamisty wypada podobnie: przegląd Cochrane objął 18 badań z randomizacją u 1088 chorych z alkoholową lub wirusową chorobą wątroby i nie wykazał wpływu na śmiertelność (RR 0,78; 95% CI 0,53-1,15), powikłania ani obraz histologiczny. N-acetylocysteina ratuje wątrobę przy zatruciu paracetamolem, bo uzupełnia to, czego tam brakuje; przy innych uszkodzeniach polekowych EASL ocenia jej skuteczność jako niepotwierdzoną.

Objawy alarmowe i kiedy odstawić

Wcześniejsze sygnały są niespecyficzne i łatwo zrzucić je na przetrenowanie: zmęczenie nieproporcjonalne do obciążeń, nudności, brak apetytu, wstręt do tłustego jedzenia. Wytyczne europejskie wymieniają jako próg reakcji wzrost ALT ponad 3 razy powyżej normy razem ze zmęczeniem, nudnościami, wymiotami, bólem pod prawym łukiem żebrowym lub gorączką. Objawy mogą po odstawieniu jeszcze kilka dni narastać, więc brak natychmiastowej poprawy nie oznacza, że przyczyna była inna.

Do tego preparatu się nie wraca

Wytyczne mówią wprost o niewracaniu do podejrzanej substancji, a w hiszpańskim rejestrze nawrót po ponownym zażyciu tego samego produktu dotyczył 9% chorych, częściej niż przy lekach.

Jak zgłosić działanie niepożądane w Polsce

Suplement jest żywnością, więc nie ma dla niego systemu zgłoszeń takiego jak dla leków. Sprawy produktów spożywczych, w tym podejrzenia zatrucia i wadliwie oznakowanych suplementów, prowadzi Państwowa Inspekcja Sanitarna. Zgłoszenie składa się przez platformę e-Sanepid w zakładce „Interwencje” albo przez aplikację mObywatel w usłudze „Zagrożenie zdrowia publicznego”, a trafia do właściwej stacji sanitarno-epidemiologicznej.

Działanie niepożądane produktu leczniczego zgłasza się natomiast do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) albo do podmiotu odpowiedzialnego, i może to zrobić sam pacjent.

Po co, skoro sprawa jest już za Tobą

Bo cała wiedza z tego artykułu powstała z takich zgłoszeń. Zakaz kava kava, limity dla ashwagandhy i unijny próg 800 mg EGCG wzięły się z rejestrów i opisów przypadków, a nie z badań zaplanowanych przez producentów. Zgłoszenie z nazwą produktu, numerem partii i datami ma wartość; „chyba mi coś zaszkodziło” nie ma żadnej. Zapisz numer partii, zanim wyrzucisz opakowanie.

Badania przy długim stosowaniu

Podstawowy zestaw to ALT, AST, fosfataza zasadowa, GGTP i bilirubina. Najcenniejszy jest wynik wyjściowy, sprzed rozpoczęcia, bo bez niego nie wiadomo, czy podwyższone ALT pojawiło się teraz, czy towarzyszy Ci od lat.

Nie ma natomiast dowodów, że comiesięczne kontrolowanie wyników kogokolwiek uratuje. EASL podaje powód: uszkodzenie idiosynkratyczne bywa poprzedzone długim okresem utajenia, a badanie w przypadkowym momencie niczego nie wychwyci. W mojej praktyce proszę o wynik przed rozpoczęciem dłuższej suplementacji i drugi po 2-3 miesiącach, a poza tym radzę nauczyć się objawów. Zapisz w telefonie datę rozpoczęcia każdego preparatu i dawkę z etykiety: przy nagłym wyniku ta lista jest cenniejsza niż kolejne oznaczenie.

Podwyższone ALT u osoby trenującej

Piętnastu zdrowych mężczyzn bez wcześniejszego treningu siłowego wykonało w eksperymencie z 2008 roku godzinną jednostkę z ciężarami. AST i ALT wzrosły istotnie i pozostały podwyższone przez co najmniej 7 dni, podczas gdy bilirubina, GGTP i fosfataza zasadowa utrzymały się w normie. Dlatego nie rób badań w tygodniu z mocnym treningiem nóg i porównaj ALT z GGTP oraz bilirubiną: samo podwyższone ALT po ciężkiej sesji znaczy co innego niż ALT razem z tamtymi dwoma.

Z sali: trzy słoiki kapsułek, kuracja z internetu i pytanie o osłonę

Pytanie o wątrobę rzadko pada wprost. Wychodzi przy przeglądzie szafki, przy wynikach z pakietu badań albo po cyklu.

Przykład: trzy preparaty naraz i ALT dwa razy powyżej normy

Typowa sytuacja: osoba na redukcji bierze od czterech miesięcy ekstrakt zielonej herbaty z 500 mg EGCG w porcji, kurkumę z piperyną i ashwagandhę wieczorem, bo „na odchudzanie i stres”. W pakiecie badań ALT wychodzi 82 U/l przy normie do 40, a ALP i bilirubina są prawidłowe. Zaczynam od kartki i trzech opakowań: spisujemy dzienną porcję każdego składnika i datę rozpoczęcia. Przyczynę ustala lekarz, więc proszę o odstawienie wszystkich trzech preparatów naraz i o wizytę z tą kartką, a nie o odstawianie po jednym przez miesiąc, bo to przeciąga sprawę o kwartał. Przenieś to na swoją szafkę: przepisz z każdej etykiety ilość substancji czynnej w dziennej porcji i dopisz, od kiedy ją bierzesz.

Przykład: dziesięciodniowa kuracja oczyszczająca i żółtaczka w rodzinie

Druga sytuacja dotyczy osób, które kupiły w internecie zestaw „na oczyszczenie wątroby”: mieszankę ziołową bez pełnego składu na etykiecie, do tego olej i sok pity na czczo przez dziesięć dni. Pytanie brzmi zwykle, czy powtórzyć kurację wiosną. W wywiadzie pada, że mama miała kiedyś żółtaczkę, i to zmienia rozmowę. Tłumaczę, że mieszanka bez ilościowego składu jest niemożliwa do ocenienia, a na polskiej liście składników zakazanych w żywności od 2024 roku jest między innymi glistnik jaskółcze ziele, klasyczny bohater takich zestawów. Przy żółtaczce w rodzinie proszę o ustalenie u lekarza, z czego ona wynikała, zanim ktokolwiek zacznie cokolwiek czyścić. Sprawdź na swoim opakowaniu, czy podano ilość każdego surowca, a nie samą nazwę mieszanki.

Przykład: pytanie o osłonę zamiast pytania o odstawienie

Trzecia sytuacja: podopieczny kończy cykl środków doustnych, ma od dwóch tygodni świąd przedramion i ciemniejszy mocz, i pyta, którą osłonę dobrać i w jakiej dawce. Odpowiadam na inne pytanie, bo to zadane prowadzi donikąd: ciemny mocz ze świądem to zestaw, przy którym idzie się do lekarza w ciągu dnia lub dwóch, a nie do sklepu. W danych amerykańskich połowa takich epizodów żółtaczki trwała dłużej niż 91 dni, więc to nie jest sprawa na tydzień. Proszę podopiecznych, żeby na wizytę zabrali opakowania albo zdjęcia etykiet i powiedzieli lekarzowi wprost, co brali, bo bez tego szuka się wirusów przez miesiąc. Jeśli jesteś w tym miejscu, umów wizytę dziś, a nie po weekendzie.

Podsumowanie stanu dowodów

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy suplementy naprawdę mogą uszkodzić wątrobę?

Tak, choć dotyczy to mniejszości preparatów i mniejszości osób. W islandzkim badaniu populacyjnym suplementy odpowiadały za 16% polekowych uszkodzeń wątroby, a w sieci amerykańskiej ich udział wzrósł z 7% do 20%.

Ile trwa, zanim uszkodzenie po suplemencie się ujawni?

Zwykle tygodnie do kilku miesięcy, a nie godziny. Przy ekstrakcie zielonej herbaty objawy pojawiały się po 15-448 dniach (mediana 72 dni), przy kurkumie po 1-4 miesiącach, przy ashwagandzie po 2-12 tygodniach.

Czy napar z zielonej herbaty jest tak samo ryzykowny jak ekstrakt?

Nie. EFSA uznała katechiny z tradycyjnego naparu za ogólnie bezpieczne, a ostrzeżenie dotyczy wyciągów: od 800 mg EGCG dziennie z suplementu rosła aktywność aminotransferaz. Napar daje przeciętnie 90-300 mg EGCG.

Czy TUDCA albo ostropest ochronią wątrobę przy sterydach?

Nie ma badań, które by to wykazały. Wytyczne EASL oceniają skuteczność kwasu ursodeoksycholowego w uszkodzeniu polekowym na stopień D, a 18 badań nad ostropestem u 1088 chorych nie wykazało wpływu na śmiertelność.

Jakie badania warto mieć przy długim stosowaniu suplementów?

ALT, AST, fosfataza zasadowa, GGTP i bilirubina, najlepiej z wynikiem wyjściowym sprzed rozpoczęcia. Comiesięczne kontrolowanie nie zostało udowodnione jako skuteczne, więc decyduje reakcja na objawy.

Podsumowanie

1. Uszkodzenie wątroby po suplemencie zdarza się rzadko, ale bywa ciężkie. W badaniu z Islandii suplementy odpowiadały za 16% uszkodzeń polekowych, a w rejestrze hiszpańskim 6% takich przypadków skończyło się ostrą niewydolnością wątroby.
2. Ryzyko niesie wyciąg, nie roślina. Napar z zielonej herbaty to co innego niż ekstrakt z 500 mg EGCG w kapsułce, a kurkuma w potrawie co innego niż kurkumina z piperyną w preparacie o zwiększonej przyswajalności.
3. Sterydy anaboliczne i SARM-y to osobna, cięższa kategoria. Dają przedłużoną cholestazę z żółtaczką liczoną w miesiącach, a zawartość kapsułek z tej grupy rzadko zgadza się z etykietą.
4. Osłona nie zastępuje odstawienia. Skuteczność kwasu ursodeoksycholowego przy uszkodzeniu polekowym EASL ocenia na stopień D, a 18 badań nad ostropestem nie wykazało wpływu na śmiertelność.
5. Żółtaczka, ciemny mocz i świąd to koniec eksperymentu. Odstaw wszystko, co nie jest lekiem od lekarza, zabierz opakowania na wizytę i nie wracaj później do tego samego produktu.

Większość osób, które przychodzą do mnie z podwyższonym ALT, nie potrzebuje kolejnej kapsułki, tylko snu, jedzenia dopasowanego do obciążeń i mniejszej liczby preparatów w szafce. Listę preparatów i wyniki badań możemy przejrzeć razem podczas konsultacji online poświęconej suplementom i badaniom. Kiedy punktem wyjścia ma być talerz, ułożę Ci jadłospis dopasowany do treningu w ramach diety online.

Bibliografia

1. Björnsson ES, Bergmann OM, Björnsson HK, et al. Incidence, presentation, and outcomes in patients with drug-induced liver injury in the general population of Iceland. Gastroenterology. 2013;144(7):1419-25, 1425.e1-3; quiz e19-20. PMID: 23419359.
2. Navarro VJ, Barnhart H, Bonkovsky HL, et al. Liver injury from herbals and dietary supplements in the U.S. Drug-Induced Liver Injury Network. Hepatology. 2014;60(4):1399-1408. PMID: 25043597.
3. Halegoua-DeMarzio D, Navarro V. Challenges in herbal-induced liver injury identification and prevention. Liver Int. 2025;45(3):e16071. PMID: 39136211.
4. Medina-Caliz I, Garcia-Cortes M, Gonzalez-Jimenez A, et al. Herbal and Dietary Supplement-Induced Liver Injuries in the Spanish DILI Registry. Clin Gastroenterol Hepatol. 2018;16(9):1495-1502. PMID: 29307848.
5. Najwyższa Izba Kontroli. (Nie)kontrolowane suplementy diety. Informacja o wynikach kontroli, 18.01.2022. www.nik.gov.pl, suplementy diety (dostęp 24.09.2026).
6. European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical Practice Guidelines: Drug-induced liver injury. J Hepatol. 2019;70(6):1222-1261. PMID: 30926241.
7. EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (ANS), Younes M, Aggett P, et al. Scientific opinion on the safety of green tea catechins. EFSA J. 2018;16(4):e05239. PMID: 32625874.
8. Rozporządzenie Komisji (UE) 2022/2340 z dnia 30 listopada 2022 r. zmieniające załącznik III do rozporządzenia (WE) nr 1925/2006 w odniesieniu do ekstraktów zielonej herbaty zawierających 3-galusan (-) epigalokatechiny. eur-lex.europa.eu, 2022/2340 (dostęp 24.09.2026).
9. Hoofnagle JH, Bonkovsky HL, Phillips EJ, et al. HLA-B*35:01 and Green Tea-Induced Liver Injury. Hepatology. 2021;73(6):2484-2493. PMID: 32892374.
10. Halegoua-DeMarzio D, Navarro V, Ahmad J, et al. Liver Injury Associated with Turmeric-A Growing Problem: Ten Cases from the Drug-Induced Liver Injury Network [DILIN]. Am J Med. 2023;136(2):200-206. PMID: 36252717.
11. Björnsson HK, Björnsson ES, Avula B, et al. Ashwagandha-induced liver injury: A case series from Iceland and the US Drug-Induced Liver Injury Network. Liver Int. 2020;40(4):825-829. PMID: 31991029.
12. Zespół do spraw Suplementów Diety. Uchwała nr 7/2020 z dnia 7 lutego 2020 r. w sprawie stosowania Withania somnifera (L.) Dunal w suplementach diety. www.gov.pl, uchwały zespołu (dostęp 24.09.2026).
13. Philips CA, Valsan A, Theruvath AH, et al. Ashwagandha-induced liver injury-A case series from India and literature review. Hepatol Commun. 2023;7(10):e0270. PMID: 37756041.
14. Główny Inspektorat Sanitarny. Substancje i surowce roślinne niedozwolone do stosowania w suplementach diety (podstawa: rozporządzenie Ministra Zdrowia z 13.03.2024, Dz. U. 2024 poz. 420) oraz Zgłoś interwencję online. www.gov.pl, substancje niedozwolone, www.gov.pl, zgłoś interwencję (dostęp 24.09.2026).
15. Barbara M, Dhingra S, Mindikoglu AL. Ligandrol (LGD-4033)-Induced Liver Injury. ACG Case Rep J. 2020;7(6):e00370. PMID: 32637435.
16. Van Wagoner RM, Eichner A, Bhasin S, et al. Chemical Composition and Labeling of Substances Marketed as Selective Androgen Receptor Modulators and Sold via the Internet. JAMA. 2017;318(20):2004-2010. PMID: 29183075.
17. Ma H, Zeng M, Han Y, et al. A multicenter, randomized, double-blind trial comparing the efficacy and safety of TUDCA and UDCA in Chinese patients with primary biliary cholangitis. Medicine (Baltimore). 2016;95(47):e5391. PMID: 27893675.
18. Rambaldi A, Jacobs BP, Gluud C. Milk thistle for alcoholic and/or hepatitis B or C virus liver diseases. Cochrane Database Syst Rev. 2007;2007(4):CD003620. PMID: 17943794.
19. Pettersson J, Hindorf U, Persson P, et al. Muscular exercise can cause highly pathological liver function tests in healthy men. Br J Clin Pharmacol. 2008;65(2):253-259. PMID: 17764474.

Z mojej oferty Indywidualny Jadłospis Online – Łatwy start i trwała zmiana nawyków Koniec z błądzeniem. Zyskaj strategię żywieniową, która wspiera zdrowie i buduje formę. Jako dyplomowany dietetyk nie oferuję "gotowców",… Sprawdź

Najczęstsze pytania

Czy suplementy naprawdę mogą uszkodzić wątrobę?

Tak, choć dotyczy to mniejszości preparatów i mniejszości osób. W islandzkim badaniu populacyjnym suplementy odpowiadały za 16% polekowych uszkodzeń wątroby, a w sieci amerykańskiej ich udział wzrósł z 7% do 20%.

Ile trwa, zanim uszkodzenie po suplemencie się ujawni?

Zwykle tygodnie do kilku miesięcy, a nie godziny. Przy ekstrakcie zielonej herbaty objawy pojawiały się po 15-448 dniach (mediana 72 dni), przy kurkumie po 1-4 miesiącach, przy ashwagandzie po 2-12 tygodniach.

Czy napar z zielonej herbaty jest tak samo ryzykowny jak ekstrakt?

Nie. EFSA uznała katechiny z tradycyjnego naparu za ogólnie bezpieczne, a ostrzeżenie dotyczy wyciągów: od 800 mg EGCG dziennie z suplementu rosła aktywność aminotransferaz. Napar daje przeciętnie 90-300 mg EGCG.

Czy TUDCA albo ostropest ochronią wątrobę przy sterydach?

Nie ma badań, które by to wykazały. Wytyczne EASL oceniają skuteczność kwasu ursodeoksycholowego w uszkodzeniu polekowym na stopień D, a 18 badań nad ostropestem u 1088 chorych nie wykazało wpływu na śmiertelność.

Jakie badania warto mieć przy długim stosowaniu suplementów?

ALT, AST, fosfataza zasadowa, GGTP i bilirubina, najlepiej z wynikiem wyjściowym sprzed rozpoczęcia. Comiesięczne kontrolowanie nie zostało udowodnione jako skuteczne, więc decyduje reakcja na objawy.