Branża chce weta podwyżki opłaty cukrowej. Ustawa trafiła do prezydenta

Organizacje producentów żywności, handlu i związków zawodowych zaapelowały do prezydenta o zawetowanie podwyżki opłaty cukrowej. Stanowisko opublikowano 6 listopada 2026 roku, w dniu przekazania ustawy do podpisu. Spór dotyczy cen napojów, skutków dla krajowej produkcji oraz tego, czy wyższe obciążenia pomogą ograniczyć spożycie cukru.

Nowelizacja przewiduje m.in. dziesięciokrotny wzrost stawki za dodatek kofeiny lub tauryny oraz objęcie opłatą szerszej grupy koncentratów. Rejestr prac Sejmu potwierdza, że 5 listopada posłowie odrzucili poprawki Senatu, a dzień później ustawę skierowano do prezydenta.

22 organizacje apelują o weto

Pod apelem opublikowanym przez Polską Federację Producentów Żywności Związek Pracodawców (PFPŻ ZP) widnieją 22 organizacje. Wśród nich są m.in. Krajowa Rada Izb Rolniczych, Krajowa Unia Producentów Soków, Polska Izba Handlu, Konfederacja Lewiatan oraz przedstawiciele związków zawodowych.

Sygnatariusze przekonują, że podwyżka obciąży konsumentów, producentów napojów, sadowników i plantatorów buraków cukrowych. Krytykują też objęcie opłatą produktów, których receptury zmieniono, aby korzystać z dotychczasowych zwolnień. Domagają się ponownej oceny skutków gospodarczych i przejrzystego wydawania pieniędzy na profilaktykę.

Według własnych szacunków PFPŻ ZP produkcja napojów może spaść o 15-30%, a utratą pracy może być zagrożonych nawet 20 tys. osób w całej gospodarce. To prognozy organizacji reprezentującej branżę, a nie potwierdzone skutki nowych przepisów. Apel kwestionuje również założenie, że wyższe stawki zapewnią stabilny wzrost wpływów publicznych.

Rząd wskazuje na zdrowie i finansowanie NFZ

Rząd przedstawia inne uzasadnienie. W komunikacie z 29 września, po przyjęciu projektu, wskazywał, że zmiany mają zachęcać producentów do ograniczania zawartości cukru i innych składników nadających słodki smak. Wyższe wpływy mają zasilać Narodowy Fundusz Zdrowia i wspierać m.in. profilaktykę, edukację zdrowotną oraz leczenie chorób związanych z nieprawidłowym żywieniem.

W uzasadnieniu projektu resort finansów łączy podwyżkę z ograniczaniem ekonomicznej dostępności napojów słodzonych. Spór dotyczy więc zarówno kosztów dla konsumentów i firm, jak i przewidywanego efektu zdrowotnego oraz zasad finansowania profilaktyki.

Zdrowotny kontekst ograniczania cukru i napojów słodzonych omawiam w osobnym poradniku.

Jak mają zmienić się stawki?

Tekst uchwalony przez Sejm 22 października przewiduje następujące stawki dla produktów objętych opłatą. Odrzucenie obu poprawek Senatu pozostawiło te rozwiązania bez zmiany. Obecne kwoty określa art. 12f obowiązującej ustawy o zdrowiu publicznym.

Dla koncentratów objętych opłatą ustalono odrębną stawkę 3 zł za litr albo kilogram. Definicja obejmuje produkty rozcieńczane, rozpuszczane lub mieszane z płynem, także w postaci stałej. Opłata za napój gotowy do spożycia ma natomiast pozostać ograniczona łącznym limitem 1,80 zł za litr.

Suplementy, napoje z sokiem i roztwory elektrolitowe

Napoje będące suplementami diety zachowują w uchwalonym tekście zwolnienie, jeżeli opakowanie jednostkowe zawiera nie więcej niż 200 ml napoju. W przypadku większych opakowań sam status suplementu nie zapewnia już takiego wyłączenia.

Dla napojów z co najmniej 20% soku i zawartością cukrów do 5 g/100 ml zwolnienie uzależniono dodatkowo od braku dodanych słodzików, kofeiny i tauryny. Napoje z takim udziałem soku, ale powyżej 5 g cukrów/100 ml, bez wymienionych dodatków, mają podlegać tylko części zmiennej opłaty.

Podobną zasadę zapisano dla roztworów węglowodanowo-elektrolitowych spełniających warunki unijnego rozporządzenia nr 432/2012: przy zawartości cukrów powyżej 5 g/100 ml i bez dodatku słodzików, kofeiny lub tauryny naliczana ma być wyłącznie część zmienna. Samo marketingowe określenie napoju jako izotonicznego nie zastępuje tych warunków.

Ustawa trafiła do prezydenta 6 listopada

Za odrzuceniem pierwszej poprawki Senatu zagłosowało 272 posłów, a drugiej 233. Potwierdzają to protokół głosowania nr 16 i protokół głosowania nr 17 z 5 listopada. Komisje Finansów Publicznych i Zdrowia wcześniej rekomendowały odrzucenie obu poprawek.

Na 6 listopada potwierdzonym etapem jest przekazanie ustawy prezydentowi do podpisu. W rejestrze Sejmu nie ma jeszcze odnotowanego podpisu ani weta. Uchwalony tekst przewiduje wejście nowych przepisów w życie 1 stycznia 2027 roku.