Zastrzeżenie na początek. Kanna hamuje wychwyt zwrotny serotoniny, podobnie jak leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI. Nie należy łączyć jej z takimi lekami ani z innymi preparatami wpływającymi na serotoninę bez konsultacji z lekarzem, ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego.
Kanna, czyli Sceletium tortuosum, to roślina z Afryki Południowej o nietypowym, podwójnym mechanizmie działania na układ nerwowy.
Poniżej wyjaśniam, na czym ten mechanizm polega, jakie dawki stosowano w badaniach i dlaczego kwestia interakcji jest tu ważniejsza niż przy większości preparatów roślinnych.
Newsletter
Nowe materiały prosto na maila
Raz w tygodniu wysyłam filmy i konkrety o treningu i diecie. Bez spamu, wypisujesz się jednym kliknięciem.
Podwójny mechanizm działania
Kanna oddziałuje na dwa cele jednocześnie, co odróżnia ją od większości roślin adaptogennych.
Hamowanie transportera serotoniny, czyli tego samego białka, na które działają leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI.
Hamowanie fosfodiesterazy typu 4, co prowadzi do podwyższenia stężenia cyklicznego AMP w komórkach nerwowych.
Co to oznacza praktycznie
Pierwszy mechanizm odpowiada za wpływ na nastrój i odczuwanie lęku, ale też za kwestię interakcji opisaną niżej.
Drugi mechanizm jest badany w kontekście funkcji poznawczych, a fosfodiesteraza typu 4 stanowi cel niektórych leków przeciwzapalnych i psychiatrycznych.
Rzecz warta odnotowania: to nie jest łagodne zioło o niesprecyzowanym działaniu.
Kanna oddziałuje na te same cele molekularne co leki, tylko słabiej i w preparacie bez kontroli farmaceutycznej.
Kwestia interakcji z lekami
To najważniejsza informacja praktyczna w całym temacie.
Zespół serotoninowy to stan wynikający z nadmiernego pobudzenia układu serotoninergicznego, potencjalnie zagrażający życiu.
Objawy: pobudzenie i splątanie, drżenie mięśni, wzmożone napięcie mięśniowe, gorączka, przyspieszona akcja serca, rozszerzone źrenice, nadmierna potliwość i biegunka.
Postępowanie: objawy wymagają pilnego kontaktu z lekarzem, a przy nasilonym przebiegu wezwania pomocy.
Z czym nie łączyć
- Leki przeciwdepresyjne, w tym z grup SSRI, SNRI, trójpierścieniowe oraz inhibitory monoaminooksydazy.
- Tryptofan i 5-HTP, jako prekursory serotoniny. Szerzej w tekście o 5-HTP.
- Dziurawiec, który również wpływa na przekaźnictwo serotoninergiczne.
- Tramadol i niektóre leki przeciwbólowe.
- Tryptany stosowane w migrenie.
- Dekstrometorfan, obecny w lekach przeciwkaszlowych dostępnych bez recepty.
Kwestia często pomijana
Część z tych preparatów jest dostępna bez recepty, więc osoba stosująca kannę może nie skojarzyć syropu przeciwkaszlowego z ryzykiem interakcji.
Z mojej oferty
Konsultacja online z Trenerem personalnym i Dietetykiem
Masz wątpliwości? Waga stoi, a trening nie przynosi efektów? Nie błądzisz w ciemno. To 60 minut konkretnej rozmowy…
Sprawdź
Co wykazano u ludzi
Badań jest niewiele, ale są konkretne.
Badanie z randomizacją i grupą placebo u zdrowych osób dorosłych oceniało bezpieczeństwo standaryzowanego ekstraktu przy dawce 25 mg dziennie przez trzy miesiące.
Wynik: preparat był dobrze tolerowany, bez istotnych zmian w parametrach laboratoryjnych i sercowo-naczyniowych.
Uwaga: głównym celem badania było bezpieczeństwo, a nie skuteczność.
Badanie obrazowe
Osobne badanie z użyciem rezonansu magnetycznego wykazało zmniejszoną reaktywność ciała migdałowatego na bodźce wywołujące lęk oraz osłabienie połączeń między ciałem migdałowatym a podwzgórzem.
To wynik ciekawy, bo ciało migdałowate uczestniczy w reakcji lękowej, a zmiana jego aktywności jest parametrem obiektywnym.
Skala badania: kilkanaście osób, przy pojedynczej dawce.
Funkcje poznawcze
Badanie u osób starszych wskazywało na poprawę w części testów oceniających uwagę i elastyczność poznawczą, przy niewielkiej grupie i krótkim czasie obserwacji.
Czego nie zbadano
- Skuteczności w zaburzeniach lękowych i depresyjnych w badaniach klinicznych odpowiedniej wielkości.
- Bezpieczeństwa przy stosowaniu dłuższym niż kilka miesięcy.
- Interakcji z lekami w warunkach kontrolowanych.
Dawki z badań klinicznych
W badaniach ze standaryzowanym ekstraktem stosowano dawki 8-25 mg dziennie.
To wartości niskie, bo alkaloidy kanny działają na receptory i transportery w niewielkich stężeniach.
Praktyczna konsekwencja: zalecenia mówiące o dziesiątkach czy setkach miligramów ekstraktu wielokrotnie przekraczają zakres badany.
Kwestia surowca niestandaryzowanego
Susz i proszek z liści zawierają zmienne ilości alkaloidów, zależne od pochodzenia rośliny i sposobu przetworzenia.
Przy takich preparatach odniesienie do dawek z badań jest niemożliwe, bo nie wiadomo, ile substancji czynnych zawiera porcja.
Tradycyjne przygotowanie
Rdzenne ludy Afryki Południowej poddawały surowiec fermentacji, co zmieniało profil alkaloidów.
Preparaty współczesne powstają w innych procesach, więc odwoływanie się do wielowiekowego stosowania ma ograniczoną wartość przy ocenie ich działania.
Roślina i związki czynne
Sceletium tortuosum to sukulent z rodziny pryszczyrnicowatych, występujący naturalnie w suchych rejonach Republiki Południowej Afryki.
| Alkaloid | Główne działanie |
|---|---|
| Mezembryna | Silne hamowanie transportera serotoniny |
| Mezembrenon | Hamowanie transportera serotoniny i fosfodiesterazy 4 |
| Mezembrenol | Działanie słabsze, uzupełniające |
| Tortuozamina | Występuje w mniejszych ilościach |
Dlaczego proporcje mają znaczenie
Preparaty różnią się udziałem poszczególnych alkaloidów, a to wpływa na charakter działania.
Standaryzacja podana na opakowaniu powinna określać zawartość alkaloidów ogółem, a najlepiej także ich proporcje.
Formy preparatów
| Forma | Powtarzalność dawki | Uwagi |
|---|---|---|
| Ekstrakt standaryzowany | Wysoka | Stosowany w badaniach klinicznych |
| Susz i proszek | Niska | Zawartość alkaloidów zmienna |
| Napar | Bardzo niska | Ekstrakcja zależna od sposobu parzenia |
Osobna kwestia dotycząca sposobu przyjmowania: w obrocie nieoficjalnym spotyka się zalecenia dotyczące podania donosowego lub podjęzykowego.
Takie drogi podania omijają metabolizm pierwszego przejścia i prowadzą do znacznie wyższych stężeń niż badane, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych i interakcji.
Działania niepożądane
Zgłaszane w badaniach
- Bóle głowy.
- Zmniejszony apetyt.
- Uczucie senności lub przeciwnie, pobudzenia, zależnie od osoby i dawki.
- Dolegliwości żołądkowe.
Czego nie wiadomo
Potencjału uzależniającego u ludzi, bo takich badań nie przeprowadzono.
Skutków odstawienia po dłuższym stosowaniu, co przy substancjach serotoninergicznych bywa istotne.
Kiedy nie stosować
Przy przyjmowaniu jakichkolwiek leków psychotropowych.
W ciąży i podczas karmienia piersią, wobec braku danych.
Przy chorobach serca, ze względu na ograniczone dane dotyczące układu krążenia.
Przed zabiegami operacyjnymi, gdzie stosuje się leki wpływające na ten sam układ.
U osób poniżej osiemnastego roku życia.
Kontekst sportowy
Warto powiedzieć wprost: nie przeprowadzono badań oceniających wpływ kanny na wydolność, siłę, regenerację ani stężenie kortyzolu u ludzi.
Twierdzenia o wsparciu sportowym opierają się na przypuszczeniach wywiedzionych z działania na nastrój, a nie na pomiarach jakichkolwiek parametrów wysiłkowych.
Kwestia dodatkowa
Substancje wpływające na przekaźnictwo serotoninergiczne mogą oddziaływać na termoregulację i odczuwanie zmęczenia, co przy wysiłku w wysokiej temperaturze bywa niekorzystne.
O czynnikach o udokumentowanym działaniu piszę w tekstach o kofeinie oraz o regeneracji w treningu.
Status i pochodzenie surowca
W Polsce
Roślina nie jest objęta kontrolą, a preparaty z niej występują w obrocie jako produkty niebędące lekami.
Konsekwencja: nie podlegają kontroli jakości właściwej dla produktów leczniczych, więc zawartość alkaloidów nie jest weryfikowana.
W kraju pochodzenia
Republika Południowej Afryki objęła Sceletium tortuosum przepisami chroniącymi zasoby genetyczne i regulującymi pozyskiwanie surowca.
Podstawą jest umowa zapewniająca społecznościom rdzennym udział w korzyściach z komercyjnego wykorzystania rośliny, co bywa podawane jako przykład dobrej praktyki w tym obszarze.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Jakie dawki stosowano w badaniach klinicznych?
8-25 mg standaryzowanego ekstraktu dziennie, a nie kilkadziesiąt czy kilkaset miligramów. To dawki niskie, bo alkaloidy kanny działają na receptory w niewielkich ilościach, a wyższe zwiększają ryzyko działań niepożądanych.
Dlaczego kanny nie wolno łączyć z lekami przeciwdepresyjnymi?
Bo hamuje wychwyt zwrotny serotoniny, podobnie jak leki z grupy SSRI. Połączenie może prowadzić do zespołu serotoninowego, stanu potencjalnie zagrażającego życiu, objawiającego się gorączką, drżeniem, sztywnością mięśni i splątaniem.
Na czym polega podwójny mechanizm działania?
Alkaloidy kanny hamują transporter serotoniny oraz fosfodiesterazę typu 4. Pierwszy mechanizm wiąże się z wpływem na nastrój, drugi z podwyższeniem stężenia cyklicznego AMP w komórkach nerwowych.
Co wykazały badania u ludzi?
Badanie z randomizacją potwierdziło dobrą tolerancję ekstraktu przy dawce 25 mg przez trzy miesiące. Osobne badanie z użyciem rezonansu wykazało zmniejszoną reaktywność ciała migdałowatego na bodźce lękowe. Grupy były jednak niewielkie.
Czy kanna uzależnia?
Danych o potencjale uzależniającym u ludzi brakuje. Mechanizm serotoninergiczny nie jest typowy dla substancji uzależniających, ale przy braku badań długoterminowych ostrożność jest uzasadniona, zwłaszcza przy codziennym stosowaniu.
Jaki jest status prawny kanny?
W Polsce roślina nie jest objęta kontrolą, natomiast preparaty z niej nie mają statusu leku. W Republice Południowej Afryki, kraju pochodzenia, obowiązują przepisy chroniące ten surowiec i regulujące jego pozyskiwanie.
Czy kanna pomaga w treningu?
Nie ma badań oceniających jej wpływ na wydolność, siłę czy regenerację. Twierdzenia o wsparciu sportowym opierają się na przypuszczeniach wywiedzionych z działania na nastrój, a nie na pomiarach.
Kto nie powinien stosować kanny?
Osoby przyjmujące leki przeciwdepresyjne, przeciwlękowe, tryptofan lub inne preparaty wpływające na serotoninę, kobiety w ciąży i karmiące, osoby z chorobami serca oraz przed planowanymi zabiegami operacyjnymi.
Podsumowanie
Kwestia najważniejsza: kanna hamuje wychwyt zwrotny serotoniny, więc łączenie jej z lekami przeciwdepresyjnymi i innymi preparatami serotoninergicznymi grozi zespołem serotoninowym.
Lista jest szersza, niż się wydaje, i obejmuje preparaty dostępne bez recepty, w tym niektóre leki przeciwkaszlowe.
Korekta dawki: w badaniach klinicznych stosowano 8-25 mg standaryzowanego ekstraktu dziennie, a nie kilkadziesiąt miligramów jako dawkę początkową.
Co wykazano u ludzi: dobrą tolerancję przy 25 mg przez trzy miesiące oraz zmniejszoną reaktywność ciała migdałowatego na bodźce lękowe w badaniu obrazowym.
Czego nie zbadano: skuteczności w zaburzeniach lękowych i depresyjnych, bezpieczeństwa przy dłuższym stosowaniu oraz jakiegokolwiek wpływu na parametry sportowe.
I uwaga o preparatach: badania prowadzono na ekstraktach standaryzowanych, a susz i napar zawierają zmienne ilości alkaloidów, więc nie da się ich odnieść do dawek z badań.
Jeśli chcesz uporządkować sen, regenerację i dietę, sprawdź konsultację online. W Lublinie pracuję jako trener personalny i dietetyk.
- Grupa FitForce na Facebooku, gdzie omawiamy suplementy w oparciu o dane.
- Instagram @naarqu_, gdzie dzielę się praktycznymi wskazówkami.
Bibliografia
- Gericke N, Viljoen AM. Sceletium: a review update. Journal of Ethnopharmacology. 2008;119(3):653-663. doi:10.1016/j.jep.2008.07.043
- Nell H, Siebert M, Chellan P, Gericke N. A randomized, double-blind, parallel-group, placebo-controlled trial of Extract Sceletium tortuosum (Zembrin) in healthy adults. Journal of Alternative and Complementary Medicine. 2013;19(11):898-904. doi:10.1089/acm.2012.0185
- Terburg D, Syal S, Rosenberger LA, i wsp. Acute effects of Sceletium tortuosum (Zembrin), a dual 5-HT reuptake and PDE4 inhibitor, in the human amygdala and its connection to the hypothalamus. Neuropsychopharmacology. 2013;38(13):2708-2716. doi:10.1038/npp.2013.183
- Chiu S, Gericke N, Farina-Woodbury M, i wsp. Proof-of-concept randomized controlled study of cognition effects of the proprietary extract Sceletium tortuosum (Zembrin) targeting phosphodiesterase-4 in cognitively healthy subjects. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2014;2014:682014. doi:10.1155/2014/682014
- Harvey AL, Young LC, Viljoen AM, Gericke NP. Pharmacological actions of the South African medicinal and functional food plant Sceletium tortuosum and its principal alkaloids. Journal of Ethnopharmacology. 2011;137(3):1124-1129. doi:10.1016/j.jep.2011.07.035
- Smith C. The effects of Sceletium tortuosum in an in vivo model of psychological stress. Journal of Ethnopharmacology. 2011;133(1):31-36. doi:10.1016/j.jep.2010.08.058
- Krstenansky JL. Mesembrine alkaloids: review of their occurrence, chemistry, and pharmacology. Journal of Ethnopharmacology. 2017;195:10-19. doi:10.1016/j.jep.2016.12.004
- Boyle NB, Lawton C, Dye L. The Effects of Magnesium Supplementation on Subjective Anxiety and Stress: A Systematic Review. Nutrients. 2017;9(5):429. doi:10.3390/nu9050429
- Volpi-Abadie J, Kaye AM, Kaye AD. Serotonin syndrome. The Ochsner Journal. 2013;13(4):533-540.
Z mojej oferty
Indywidualny Jadłospis Online – Łatwy start i trwała zmiana nawyków
Koniec z błądzeniem. Zyskaj strategię żywieniową, która wspiera zdrowie i buduje formę. Jako dyplomowany dietetyk nie oferuję "gotowców",…
Sprawdź
Najczęstsze pytania
Jakie dawki stosowano w badaniach klinicznych?
8-25 mg standaryzowanego ekstraktu dziennie, a nie kilkadziesiąt czy kilkaset miligramów. To dawki niskie, bo alkaloidy kanny działają na receptory w niewielkich ilościach, a wyższe zwiększają ryzyko działań niepożądanych.
Dlaczego kanny nie wolno łączyć z lekami przeciwdepresyjnymi?
Bo hamuje wychwyt zwrotny serotoniny, podobnie jak leki z grupy SSRI. Połączenie może prowadzić do zespołu serotoninowego, stanu potencjalnie zagrażającego życiu, objawiającego się gorączką, drżeniem, sztywnością mięśni i splątaniem.
Na czym polega podwójny mechanizm działania?
Alkaloidy kanny hamują transporter serotoniny oraz fosfodiesterazę typu 4. Pierwszy mechanizm wiąże się z wpływem na nastrój, drugi z podwyższeniem stężenia cyklicznego AMP w komórkach nerwowych.
Co wykazały badania u ludzi?
Badanie z randomizacją potwierdziło dobrą tolerancję ekstraktu przy dawce 25 mg przez trzy miesiące. Osobne badanie z użyciem rezonansu wykazało zmniejszoną reaktywność ciała migdałowatego na bodźce lękowe. Grupy były jednak niewielkie.
Czy kanna uzależnia?
Danych o potencjale uzależniającym u ludzi brakuje. Mechanizm serotoninergiczny nie jest typowy dla substancji uzależniających, ale przy braku badań długoterminowych ostrożność jest uzasadniona, zwłaszcza przy codziennym stosowaniu.
Jaki jest status prawny kanny?
W Polsce roślina nie jest objęta kontrolą, natomiast preparaty z niej nie mają statusu leku. W Republice Południowej Afryki, kraju pochodzenia, obowiązują przepisy chroniące ten surowiec i regulujące jego pozyskiwanie.
Czy kanna pomaga w treningu?
Nie ma badań oceniających jej wpływ na wydolność, siłę czy regenerację. Twierdzenia o wsparciu sportowym opierają się na przypuszczeniach wywiedzionych z działania na nastrój, a nie na pomiarach.
Kto nie powinien stosować kanny?
Osoby przyjmujące leki przeciwdepresyjne, przeciwlękowe, tryptofan lub inne preparaty wpływające na serotoninę, kobiety w ciąży i karmiące, osoby z chorobami serca oraz przed planowanymi zabiegami operacyjnymi.
