HCG przy stosowaniu środków dopingujących: co realnie robi i komu się przydaje?

Charakter artykułu. Tekst opisuje mechanizm działania gonadotropiny kosmówkowej oraz dane z badań klinicznych na jej temat. Ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Sprawy związane z płodnością i gospodarką hormonalną prowadzi lekarz, w tym przypadku androlog lub endokrynolog.

Przy HCG bardzo szybko pojawia się myślenie skrajne. Jedni twierdzą, że trzeba stosować je zawsze, bo inaczej jądra znikną. Drudzy, że nie ma żadnego sensu, skoro oś hormonalna i tak jest zablokowana. Trzeci traktują je jak magiczny odblok, który naprawi szkody po latach stosowania androgenów.

Żadna z tych wersji nie jest prawdziwa. HCG jest narzędziem, a narzędzie ma sens tylko wtedy, gdy wiadomo, do czego się go używa.

Poniżej wyjaśniam, czym HCG jest, co dokładnie zmierzono w badaniach klinicznych i przy jakich dawkach, kto może mieć z niego realną korzyść, a w czyim przypadku dołoży tylko kolejną zmienną do i tak skomplikowanej sytuacji.

Co dzieje się z jądrami przy stosowaniu androgenów

Jak działa oś hormonalna w warunkach normalnych

To trzeba zrozumieć najpierw, bo bez tego łatwo pomylić HCG z odblokiem albo z osłoną.

Sygnał biegnie kaskadowo. Podwzgórze, czyli obszar w mózgu, wysyła sygnał do przysadki. Przysadka wydziela dwa hormony, LH i FSH. Oba trafiają do jąder, gdzie każdy ma inne zadanie:

• LH pobudza komórki Leydiga do produkcji testosteronu.
• FSH wspiera komórki Sertolego, czyli komórki opiekuńcze, które uczestniczą w produkcji plemników.

Co zmienia podanie androgenów z zewnątrz

Organizm nie odróżnia testosteronu własnego od podanego. Widzi tylko, że sygnału androgenowego jest dużo, więc uznaje, że nie musi produkować własnego.

Skutkiem jest wyciszenie całej kaskady. Spada LH, spada FSH, jądra dostają coraz mniej sygnału, produkcja testosteronu wewnątrz nich maleje, ich objętość może się zmniejszyć, a produkcja plemników zostaje ograniczona.

To nie jest teoria z forum, tylko podstawowa fizjologia osi podwzgórze, przysadka, jądra. Szerzej o mechanizmach hormonalnych piszę w tekście o szlakach hipertrofii.

Czym jest HCG i jak działa

Ten sam receptor, inny hormon

HCG, czyli gonadotropina kosmówkowa, to hormon białkowy, który nie jest LH, ale pobudza ten sam receptor w jądrach. Receptor ten oznacza się jako LH/CG właśnie dlatego, że reaguje na oba te hormony.

Konsekwencja jest istotna. Nawet jeśli przysadka przestała wysyłać własny sygnał, HCG podane z zewnątrz może ten sygnał zastąpić i utrzymać pracę komórek Leydiga.

Testosteron wewnątrzjądrowy, czyli pojęcie kluczowe

Tu tkwi rzecz, którą trzeba zrozumieć, żeby cała reszta artykułu miała sens.

Do budowania mięśni znaczenie ma testosteron krążący we krwi. Do produkcji plemników znaczenie ma stężenie testosteronu wewnątrz samych jąder, a to zupełnie inna wartość.

Skala tej różnicy jest zaskakująca. W badaniu klinicznym zmierzono, że wyjściowe stężenie testosteronu we krwi stanowiło zaledwie 1,2% stężenia wewnątrz jąder. Innymi słowy, w jądrach jest go około osiemdziesiąt razy więcej niż w krwiobiegu. Dlatego prawidłowy wynik badania krwi nie mówi nic o tym, co dzieje się w jądrach.

Czego HCG nie robi

Od razu trzeba postawić granicę, bo popularne opisy jej nie stawiają.

HCG zastępuje sygnał LH, ale nie zastępuje FSH. Produkcja plemników wymaga obu. Podanie HCG odtwarza więc część fizjologicznego sygnału, a nie całość, i to jest różnica, która przewija się przez cały ten artykuł.

Z mojej oferty Konsultacja online z Trenerem personalnym i Dietetykiem Masz wątpliwości? Waga stoi, a trening nie przynosi efektów? Nie błądzisz w ciemno. To 60 minut konkretnej rozmowy… Sprawdź

Co pokazały badania: konkretne liczby

Konstrukcja badania

Najważniejsza praca w tym temacie ukazała się w 2005 roku. 29 mężczyzn o prawidłowej fizjologii rozrodczej otrzymywało 200 mg enantatu testosteronu tygodniowo, a do tego losowo albo placebo w postaci roztworu soli, albo 125, 250 lub 500 IU HCG co drugi dzień, przez trzy tygodnie.

Testosteron wewnątrzjądrowy mierzono bezpośrednio, pobierając płyn z jądra igłą, przed leczeniem i po nim.

Co się stało w grupie bez HCG

Sam testosteron podawany z zewnątrz wywołał to, co opisuje fizjologia, tylko w liczbach:

• LH spadło do 5% wartości wyjściowej.
• FSH spadło do 3% wartości wyjściowej.
• Testosteron wewnątrzjądrowy obniżył się o 94%, z 1234 do 72 nmol na litr.

Co się stało w grupach z HCG

Zależność była liniowa, czyli każde zwiększenie dawki przekładało się proporcjonalnie na wzrost stężenia w jądrach. To jest właśnie źródło zakresu 250 do 500 IU, który funkcjonuje w praktyce klinicznej. Nie wziął się z niczego, tylko z tego badania.

Dlaczego samo utrzymanie stężenia to nie wszystko

Rok wcześniej ten sam zespół wykazał rzecz, która studzi optymizm. Testosteron wewnątrzjądrowy na poziomie porównywalnym ze stężeniem we krwi nie wystarcza do utrzymania prawidłowej produkcji plemników. Do spermatogenezy potrzebne są stężenia wielokrotnie wyższe. Sam fakt, że HCG podnosi ten parametr, nie oznacza więc automatycznie zachowanej płodności.

HCG a płodność: gdzie kończy się to, co wiadomo

Co zostało wykazane

HCG utrzymuje testosteron wewnątrzjądrowy, czyli jeden z warunków koniecznych do produkcji plemników. W małym badaniu prospektywnym u mężczyzn stosujących testosteron razem z HCG w dawce 500 IU co drugi dzień żaden z uczestników nie utracił całkowicie plemników w nasieniu.

Czego nie wykazano

Spermatogeneza to nie tylko testosteron w jądrach. Na jej przebieg wpływają również:

• FSH i praca komórek Sertolego, których HCG nie zastępuje.
• Czas trwania supresji i historia wcześniejszych okresów stosowania androgenów.
• Indywidualna reakcja organizmu, wiek i wyjściowa jakość nasienia.
• Zdrowie metaboliczne i styl życia.

Uczciwa wersja tego, co można powiedzieć: HCG zwiększa szansę na łatwiejszy powrót płodności, ale nie jest gwarancją jej zachowania. Zasada „biorę HCG, więc mam to zabezpieczone” nie ma pokrycia w danych.

Rozsądna kolejność działań

Jeśli ktoś realnie planuje dzieci, sensowna sekwencja wygląda inaczej niż dobranie preparatu z internetu:

1. Badanie nasienia, żeby w ogóle znać punkt wyjścia.
2. Ocena sytuacji hormonalnej u lekarza.
3. Decyzja, czy stosowanie androgenów ma w tej sytuacji sens.

Najbezpieczniejszą decyzją przy planowaniu dziecka w najbliższym czasie nie jest dołożenie HCG do androgenów. Jest nią unikanie tego, co spermatogenezę wyłącza. Warto też wiedzieć, że istnieje możliwość zabezpieczenia nasienia przed rozpoczęciem czegokolwiek, o czym rozmawia się z andrologiem.

Dlaczego HCG nie jest odblokiem

Co dokładnie zostaje zablokowane

To najczęstsze i najbardziej kosztowne nieporozumienie w tym temacie.

Jeśli androgeny nadal są podawane, przysadka nadal widzi wysoki sygnał i nadal tłumi własne LH oraz FSH. HCG w tej sytuacji pobudza jądra, ale nie przywraca pracy przysadki.

Można pobudzać jądra z zewnątrz i jednocześnie mieć całkowicie wyłączoną własną oś hormonalną. To dwie niezależne rzeczy.

Analogia, która to porządkuje

To trochę tak, jak podłączenie urządzenia do zewnętrznego zasilania. Urządzenie działa, ale nie znaczy to, że jego własna bateria jest sprawna. Sprawdzić to można dopiero po odłączeniu od gniazdka.

Konsekwencja praktyczna

Dopóki w organizmie działa HCG, przysadka widzi sygnał z zewnątrz i nie ma powodu, żeby ruszyć. Opieranie okresu po zakończeniu stosowania androgenów wyłącznie na HCG przedłuża więc stan blokady, zamiast go kończyć.

HCG może przygotować jądra przed właściwym etapem odbudowy własnej osi, ale samo w sobie tym etapem nie jest.

Komu może się przydać

Osobom planującym dzieci w najbliższym czasie

Jądra, które przez cały okres stosowania androgenów dostawały choćby częściowy sygnał, mogą być w lepszej sytuacji niż takie, które przez wiele miesięcy nie dostawały go wcale. To argument o prawdopodobieństwie, a nie o gwarancji.

Części osób na długotrwałej terapii testosteronem

Przy stałej terapii własne LH i FSH są zwykle bardzo mocno obniżone przez długi czas. HCG bywa wtedy elementem strategii podtrzymywania funkcji jąder.

Nie oznacza to, że każda osoba na terapii musi je stosować. Oznacza tylko, że u części mężczyzn jest to temat do omówienia z lekarzem prowadzącym.

Osobom przygotowującym się do właściwej odbudowy osi

Logika jest tu prosta. Jeśli jądra są głęboko wygaszone i zmniejszone, to nawet gdy przysadka zacznie wysyłać sygnał, odpowiedź może być powolna. Jądra, które wcześniej dostawały bodziec, mogą reagować sprawniej.

Komu raczej nie

Osobom z problemem kontroli estradiolu

HCG pobudza jądra do produkcji testosteronu, a część tego testosteronu zamienia się w estradiol, w tym bezpośrednio w jądrach, gdzie trudniej na to wpłynąć.

Dla kogoś podatnego na rozrost tkanki gruczołowej piersi, zatrzymywanie wody czy wahania nastroju dołożenie HCG bywa dolaniem oliwy do ognia.

Osobom szukającym dodatkowych przyrostów

HCG nie jest środkiem budującym masę mięśniową i nie po to się je stosuje. Nie poprawia wyglądu, nie zwiększa siły i nie jest dodatkiem sylwetkowym. Sięganie po nie z takim zamiarem wynika z nieporozumienia co do mechanizmu.

Osobom bez konkretnego celu

Jeśli ktoś nie planuje dzieci, nie przeszkadza mu mniejsza objętość jąder, nie przygotowuje się do odbudowy osi, a jedynym powodem jest to, że tak robią inni, to powiela schemat bez zrozumienia. W tym obszarze powtarzanie schematów zwykle kończy się dokładaniem kolejnych problemów.

Dawki stosowane w badaniach

Co wynika z tego zestawienia

Skuteczne dawki są niskie. Mówimy o setkach jednostek podawanych regularnie, a nie o tysiącach jednostek podawanych rzadko. Zależność jest liniowa i przewidywalna, więc zwiększanie dawki ponad zakres badany nie ma uzasadnienia, a wiąże się z problemami opisanymi niżej.

Kwestia przechowywania

HCG jest hormonem białkowym, a białka są wrażliwe na temperaturę. Po przygotowaniu roztworu preparat wymaga przechowywania w lodówce, zgodnie z zaleceniami producenta. Nieprawidłowe warunki wpływają na stabilność i aktywność substancji, co oznacza, że preparat może po prostu przestać działać, a osoba go stosująca nie będzie o tym wiedzieć.

Czy jądra mogą przestać reagować

Na czym polega problem

Organizm w warunkach naturalnych nie zalewa jąder jednym wielkim sygnałem, tylko wysyła go pulsacyjnie, w regularnych porcjach.

Przy bardzo dużych, jednorazowych dawkach komórki Leydiga są przebodźcowane i uruchamiają mechanizm obronny, zmniejszając liczbę receptorów na swojej powierzchni. Zaczynają wtedy słabiej reagować na ten sam sygnał.

Dlaczego to szczególnie niekorzystne przed odbudową osi

Jeśli po zakończeniu stosowania androgenów zależy komuś na tym, żeby własne LH pobudzało jądra, to ostatnią rzeczą, jakiej potrzebuje, są jądra słabo reagujące na ten sygnał.

Problemem nie jest więc HCG jako takie, tylko sposób jego użycia. Regularna, umiarkowana stymulacja to coś zupełnie innego niż duże dawki podawane nieregularnie.

HCG jako baza pod środki doustne

Skąd bierze się ten pomysł

Koncepcja brzmi atrakcyjnie dla osób unikających zastrzyków: zamiast testosteronu w iniekcji stosować środki doustne, a jądra podtrzymywać HCG.

Trzy powody, dla których to nie działa

• Obciążenie wątroby i profilu lipidowego. Środki doustne obciążają wątrobę znacznie mocniej niż formy iniekcyjne, o czym piszę w tekście o uszkodzeniu wątroby po środkach doustnych.
• HCG nie jest stabilną bazą. Odpowiedź jąder jest zmienna osobniczo, a wraz z produkcją testosteronu rośnie też estradiol, w sposób trudny do przewidzenia.
• Ryzyko w drugą stronę. Jeśli zastosowany środek doustny nie ulega przemianie w estrogeny, a dawka HCG jest zbyt mała, estradiol może spaść za nisko. Skutkiem są bóle stawów, spadek libido i wyraźne pogorszenie samopoczucia.

Wniosek, który warto postawić wprost. Rozwiązanie pośrednie, bez iniekcji i bez zablokowania osi, w tym przypadku nie istnieje. Osoba, która nie jest gotowa na wprowadzenie testosteronu w formie iniekcyjnej, nie jest gotowa na stosowanie androgenów w ogóle.

Pułapka dokładania kolejnych środków

Jak wygląda ta kaskada

Problem rzadko polega na braku jednego brakującego dodatku. Polega na tym, że na każdy skutek uboczny dokłada się kolejny środek.

Za dużo androgenów, więc dochodzi lek obniżający estradiol. Zahamowane jądra, więc dochodzi HCG. HCG podnosi estradiol, więc rośnie dawka leku obniżającego. Estradiol spada za nisko, więc pojawiają się problemy ze stawami i kolejne kombinowanie.

Po kilku miesiącach nie ma już przemyślanego planu, tylko układ kilkunastu zmiennych, którego nikt nie rozumie, łącznie z osobą, która go stworzył.

Pytanie, które porządkuje sprawę

Przed dołożeniem HCG warto odpowiedzieć sobie na jedno pytanie: jaki konkretnie problem próbuję rozwiązać?

Najczęstsze pytania (FAQ)

Co HCG robi w organizmie?

Pobudza ten sam receptor w jądrach co hormon LH z przysadki. Dzięki temu może utrzymywać produkcję testosteronu wewnątrz jąder nawet wtedy, gdy własny sygnał z przysadki jest wyciszony przez androgeny podawane z zewnątrz. Nie zastępuje jednak całej pracy przysadki, w szczególności hormonu FSH.

Czy HCG chroni płodność?

Zwiększa szanse, ale nie jest gwarancją. Utrzymuje testosteron wewnątrz jąder, czyli jeden z warunków produkcji plemników, ale nie jedyny. Znaczenie ma też FSH, komórki Sertolego, czas trwania supresji i wyjściowa jakość nasienia. Osoba planująca dzieci powinna prowadzić ten temat z andrologiem lub endokrynologiem.

Jakie dawki HCG stosowano w badaniach?

W badaniu z 2005 roku podawano 125, 250 albo 500 IU co drugi dzień przez trzy tygodnie, równolegle z 200 mg enantatu testosteronu tygodniowo. Przy 250 IU testosteron wewnątrzjądrowy był tylko 7% poniżej wartości wyjściowej, a przy 500 IU o 26% powyżej. W grupie bez HCG spadł o 94%.

Czy HCG to odblok po cyklu?

Nie. HCG pobudza jądra, ale nie zmusza przysadki do wznowienia własnej produkcji LH i FSH. Dopóki działa, organizm nadal widzi sygnał z zewnątrz i nie ma powodu, żeby uruchamiać własną oś hormonalną. HCG może przygotować jądra przed odblokiem, ale odblokiem nie jest.

Czy HCG daje przyrosty mięśniowe?

Nie. Nie jest środkiem budującym masę i nie po to się je stosuje. Jego rolą jest podtrzymanie funkcji jąder, a nie zwiększenie efektów sylwetkowych. Traktowanie go jako dodatku poprawiającego wygląd wynika z nieporozumienia co do mechanizmu działania.

Czy jądra mogą przestać reagować na HCG?

Przy bardzo dużych, jednorazowych dawkach komórki Leydiga mogą zmniejszać liczbę receptorów, co obniża ich odpowiedź na sygnał. Jest to szczególnie niekorzystne przed okresem odbudowy własnej osi hormonalnej, bo wtedy zależy nam na tym, żeby jądra reagowały na własne LH możliwie sprawnie.

Czy HCG może zastąpić testosteron jako baza cyklu?

Nie jest stabilną bazą. Odpowiedź jąder na HCG jest zmienna osobniczo, a wraz z produkcją testosteronu rośnie też estradiol, trudny do przewidzenia. Przy środkach doustnych, które nie ulegają aromatyzacji, przy zbyt małej dawce HCG estradiol może z kolei spaść za nisko, co daje bóle stawów i spadek libido.

Podsumowanie

Mechanizm: HCG pobudza ten sam receptor w jądrach co LH, więc może podtrzymywać ich pracę mimo wyciszenia sygnału z przysadki. Nie zastępuje natomiast FSH, czyli drugiej połowy fizjologicznego sygnału.

Liczba, którą warto zapamiętać: u mężczyzn otrzymujących sam testosteron testosteron wewnątrzjądrowy spadł o 94%. Przy 250 IU HCG co drugi dzień był już tylko 7% poniżej wartości wyjściowej.

Rzecz najczęściej mylona: HCG nie jest odblokiem. Pobudza jądra, ale nie zmusza przysadki do pracy, więc dopóki jest stosowane, oś hormonalna pozostaje wyciszona.

Uczciwa granica w sprawie płodności: HCG zwiększa szansę na łatwiejszy powrót, ale jej nie gwarantuje. Utrzymanie testosteronu wewnątrzjądrowego jest warunkiem koniecznym, lecz niewystarczającym.

Najczęstszy błąd w stosowaniu: duże dawki podawane rzadko. Prowadzi to do skoków estradiolu i do zmniejszenia liczby receptorów w jądrach, czyli dokładnie do tego, czego chce się uniknąć przed odbudową osi.

Myśl domykająca całość: HCG nie naprawia niczego. Może co najwyżej podtrzymać funkcję, którą stosowanie androgenów wyłącza. To narzędzie do konkretnego celu, a jeśli ten cel nie jest jasno określony, jego stosowanie dokłada tylko kolejną zmienną.

Jeśli chcesz oprzeć progres na bodźcu treningowym i regeneracji, sprawdź indywidualny plan treningowy. W Lublinie pracuję jako trener personalny i dietetyk.

• Grupa FitForce na Facebooku, gdzie omawiamy te tematy w oparciu o dane.
• Instagram @naarqu_, gdzie dzielę się praktycznymi wskazówkami.

Bibliografia

1. Coviello AD, Matsumoto AM, Bremner WJ, Herbst KL, Amory JK, Anawalt BD, Sutton PR, Wright WW, Brown TR, Yan X, Zirkin BR, Jarow JP. Low-Dose Human Chorionic Gonadotropin Maintains Intratesticular Testosterone in Normal Men with Testosterone-Induced Gonadotropin Suppression. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 2005;90(5):2595-2602. doi:10.1210/jc.2004-0802
2. Coviello AD, Bremner WJ, Matsumoto AM, Herbst KL, Amory JK, Anawalt BD, Yan X, Brown TR, Wright WW, Zirkin BR, Jarow JP. Intratesticular testosterone concentrations comparable with serum levels are not sufficient to maintain normal sperm production in men receiving a hormonal contraceptive regimen. 2004.
3. Roth MY, i wsp. Dose-dependent increase in intratesticular testosterone by very low-dose human chorionic gonadotropin in normal men with experimental gonadotropin deficiency. PMID: 20484472
4. Hsieh TC, i wsp. Concomitant intramuscular human chorionic gonadotropin preserves spermatogenesis in men undergoing testosterone replacement therapy. The Journal of Urology. 2013.

Z mojej oferty Indywidualny plan treningowy online Masz dość braku efektów mimo wylanego potu? Twój trening potrzebuje planu, a nie przypadku. Nie kupujesz gotowca z… Sprawdź

Najczęstsze pytania

Co HCG robi w organizmie?

Pobudza ten sam receptor w jądrach co hormon LH z przysadki. Dzięki temu może utrzymywać produkcję testosteronu wewnątrz jąder nawet wtedy, gdy własny sygnał z przysadki jest wyciszony przez androgeny podawane z zewnątrz. Nie zastępuje jednak całej pracy przysadki, w szczególności hormonu FSH.

Czy HCG chroni płodność?

Zwiększa szanse, ale nie jest gwarancją. Utrzymuje testosteron wewnątrz jąder, czyli jeden z warunków produkcji plemników, ale nie jedyny. Znaczenie ma też FSH, komórki Sertolego, czas trwania supresji i wyjściowa jakość nasienia. Osoba planująca dzieci powinna prowadzić ten temat z andrologiem lub endokrynologiem.

Jakie dawki HCG stosowano w badaniach?

W badaniu z 2005 roku podawano 125, 250 albo 500 IU co drugi dzień przez trzy tygodnie, równolegle z 200 mg enantatu testosteronu tygodniowo. Przy 250 IU testosteron wewnątrzjądrowy był tylko 7 procent poniżej wartości wyjściowej, a przy 500 IU o 26 procent powyżej. W grupie bez HCG spadł o 94 procent.

Czy HCG to odblok po cyklu?

Nie. HCG pobudza jądra, ale nie zmusza przysadki do wznowienia własnej produkcji LH i FSH. Dopóki działa, organizm nadal widzi sygnał z zewnątrz i nie ma powodu, żeby uruchamiać własną oś hormonalną. HCG może przygotować jądra przed odblokiem, ale odblokiem nie jest.

Czy HCG daje przyrosty mięśniowe?

Nie. Nie jest środkiem budującym masę i nie po to się je stosuje. Jego rolą jest podtrzymanie funkcji jąder, a nie zwiększenie efektów sylwetkowych. Traktowanie go jako dodatku poprawiającego wygląd wynika z nieporozumienia co do mechanizmu działania.

Czy jądra mogą przestać reagować na HCG?

Przy bardzo dużych, jednorazowych dawkach komórki Leydiga mogą zmniejszać liczbę receptorów, co obniża ich odpowiedź na sygnał. Jest to szczególnie niekorzystne przed okresem odbudowy własnej osi hormonalnej, bo wtedy zależy nam na tym, żeby jądra reagowały na własne LH możliwie sprawnie.

Czy HCG może zastąpić testosteron jako baza cyklu?

Nie jest stabilną bazą. Odpowiedź jąder na HCG jest zmienna osobniczo, a wraz z produkcją testosteronu rośnie też estradiol, trudny do przewidzenia. Przy środkach doustnych, które nie ulegają aromatyzacji, przy zbyt małej dawce HCG estradiol może z kolei spaść za nisko, co daje bóle stawów i spadek libido.