Kwas alfa-liponowy to substancja o nietypowym statusie: w Niemczech od dziesięcioleci jest zarejestrowanym lekiem, a w Polsce sprzedaje się ją jako suplement diety.
Chodzi o tę samą cząsteczkę. Poniżej wyjaśniam, w czym ma potwierdzone działanie i dlaczego forma preparatu ma tu duże znaczenie.
Policz to sam Kalkulator kalorii i makroskładników Pięć wzorów przemiany materii, aktywność liczona także z kroków. Wynik razem z rozbiciem na białko, tłuszcze i węglowodany. Dwie minuty, za darmo. ObliczObszar z najmocniejszymi danymi
Neuropatia cukrzycowa to uszkodzenie nerwów obwodowych będące powikłaniem długo trwającej cukrzycy. Objawia się bólem, pieczeniem, mrowieniem i drętwieniem, najczęściej stóp i podudzi.
Metaanalizy badań z randomizacją, czyli takich, w których uczestników losowo przydzielano do grup, potwierdzają zmniejszenie tych dolegliwości przy stosowaniu kwasu alfa-liponowego.
Status w Niemczech: substancja jest tam zarejestrowanym lekiem w tym wskazaniu, dostępnym także w postaci dożylnej.
Jak duży jest ten efekt
Badania wykazywały zmniejszenie nasilenia objawów mierzone w skalach oceny bólu neuropatycznego, przy dawce 600 mg dziennie.
Newsletter
Nowe materiały prosto na maila
Raz w tygodniu wysyłam filmy i konkrety o treningu i diecie. Bez spamu, wypisujesz się jednym kliknięciem.
Efekt był wyraźniejszy przy podaniu dożylnym niż doustnym, co wiąże się z lepszym wchłanianiem.
Badanie długoterminowe
W badaniu trwającym cztery lata oceniano, czy kwas alfa-liponowy spowalnia postęp uszkodzenia nerwów.
Główny cel badania nie został osiągnięty, ale w części ocen wtórnych odnotowano wolniejsze pogarszanie się funkcji nerwów w grupie leczonej.
Jak to ważyć: działanie na objawy jest lepiej potwierdzone niż wpływ na przebieg choroby.
To nie zastępuje leczenia cukrzycy, bo najskuteczniejszym sposobem zapobiegania neuropatii pozostaje utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy.
Formy R i S, czyli połowa dawki bez działania
Cząsteczki mogą występować w dwóch odmianach będących swoimi lustrzanymi odbiciami, oznaczanych literami R i S. Wyglądają podobnie, ale organizm rozpoznaje je inaczej, tak jak lewa rękawiczka nie pasuje na prawą dłoń.
W przyrodzie występuje wyłącznie forma R, aktywna biologicznie.
Przy produkcji chemicznej powstaje mieszanina obu form w równych częściach, więc w typowym preparacie połowa dawki jest praktycznie nieczynna.
Co to oznacza przy zakupie
| Oznaczenie | Co zawiera |
|---|---|
| Kwas alfa-liponowy, ALA | Mieszanina obu form, połowa aktywna |
| R-ALA, kwas R-liponowy | Wyłącznie forma aktywna |
| Sól sodowa R-ALA | Forma aktywna o lepszej stabilności |
Uczciwe zastrzeżenie
Badania kliniczne, w tym te potwierdzające działanie w neuropatii, prowadzono na mieszaninie obu form.
Wniosek praktyczny: dawka 600 mg z badań odnosi się do mieszaniny, więc odpowiadałaby mniej więcej 300 mg czystej formy R, choć bezpośrednich badań porównawczych brakuje.
Kwestia dodatkowa: czysta forma R jest mniej stabilna i szybciej ulega rozkładowi, dlatego dostępna bywa w postaci soli sodowej.
Z mojej oferty
Konsultacja online z Trenerem personalnym i Dietetykiem
Masz wątpliwości? Waga stoi, a trening nie przynosi efektów? Nie błądzisz w ciemno. To 60 minut konkretnej rozmowy…
Sprawdź
Jak działa kwas alfa-liponowy
Pełni w organizmie dwie różne role.
Rola pierwsza, podstawowa
Uczestniczy w przemianach energetycznych wewnątrz mitochondriów, czyli struktur wytwarzających energię w komórce.
Organizm wytwarza go samodzielnie w ilościach wystarczających do tej funkcji, więc niedobór z tego powodu nie występuje.
Rola druga, wykorzystywana w suplementacji
Działa jako przeciwutleniacz, czyli substancja neutralizująca reaktywne cząsteczki uszkadzające komórki.
Wyróżnia go jedna cecha: rozpuszcza się zarówno w wodzie, jak i w tłuszczach, więc działa i w płynie wypełniającym komórkę, i w jej błonach.
Większość przeciwutleniaczy działa tylko w jednym z tych środowisk.
Odtwarzanie innych przeciwutleniaczy
Kwas alfa-liponowy przywraca aktywność zużytym cząsteczkom witaminy C, witaminy E i glutationu, czyli głównego przeciwutleniacza wewnątrzkomórkowego.
To wyjaśnia, dlaczego bywa nazywany przeciwutleniaczem uniwersalnym.
Wpływ na gospodarkę glukozową
Drugi obszar z konkretnymi danymi u ludzi.
Badania wskazywały na poprawę wrażliwości na insulinę, czyli zdolności komórek do reagowania na ten hormon i pobierania glukozy z krwi.
Praktyczna konsekwencja przy cukrzycy: przy jednoczesnym przyjmowaniu leków obniżających glukozę efekty mogą się sumować.
Objawy zbyt niskiego stężenia glukozy: drżenie, pocenie się, kołatanie serca, zawroty głowy, splątanie i uczucie silnego głodu.
Wprowadzenie preparatu przy cukrzycy wymaga rozmowy z lekarzem prowadzącym i częstszej kontroli stężenia glukozy w pierwszych tygodniach.
Szerzej o samej insulinooporności w tekście o insulinooporności.
Dawki i sposób przyjmowania
| Zastosowanie | Dawka | Czas |
|---|---|---|
| Neuropatia cukrzycowa | 600 mg dziennie | Od kilku tygodni do lat |
| Badania nad wrażliwością na insulinę | 600-1200 mg dziennie | Kilka tygodni |
| Badania nad masą ciała | Do 1800 mg dziennie | Kilka miesięcy |
Kwestia pory przyjmowania
Pokarm wyraźnie ogranicza wchłanianie kwasu alfa-liponowego, w niektórych badaniach nawet o połowę.
Zalecenie z badań: przyjmowanie na pół godziny przed posiłkiem albo dwie godziny po nim.
To odwrotnie niż przy większości opisywanych w tej serii preparatów, gdzie posiłek poprawia przyswajanie.
Podział dawki
Okres półtrwania jest krótki, czyli substancja szybko znika z krwi, dlatego przy wyższych dawkach dzieli się je na dwie porcje.
Kwestia odchudzania
To częsty powód sięgania po ten preparat, więc warto podać skalę.
Metaanaliza oceniająca wpływ kwasu alfa-liponowego na masę ciała wykazała różnicę rzędu około kilograma wobec grupy porównawczej.
Istotna obserwacja: efekt malał wraz z czasem trwania badań.
Dawki, przy których go odnotowywano, były przy tym wysokie, sięgające 1200-1800 mg dziennie.
Jak to interpretować
Kilogram to skala niewielka, porównywalna z wieloma innymi badanymi preparatami.
Malejący efekt w dłuższych badaniach sugeruje, że różnica wynikała częściowo z czynników przejściowych.
O czynnikach faktycznie decydujących piszę w tekście o etapach odchudzania.
Pozostałe badane obszary
| Obszar | Stan danych |
|---|---|
| Neuropatia cukrzycowa | Metaanalizy, status leku w Niemczech |
| Wrażliwość na insulinę | Badania u ludzi, wyniki umiarkowane |
| Masa ciała | Efekt niewielki, malejący z czasem |
| Markery stanu zapalnego | Obniżenie odnotowywane |
| Zespół policystycznych jajników | Badania wstępne, często w połączeniu z inozytolem |
| Migrena | Pojedyncze badania |
| Wydolność fizyczna | Brak wpływu |
Uwaga dotycząca sportu
Kwas alfa-liponowy jest silnym przeciwutleniaczem, a przy takich substancjach obowiązuje ogólne zastrzeżenie: stres oksydacyjny po wysiłku uczestniczy w uruchamianiu adaptacji treningowych.
Wysokie dawki przyjmowane wokół treningu nie są więc strategią uzasadnioną. Szerzej w tekście o wolnych rodnikach w sporcie.
Wątek witaminy B1
Kwas alfa-liponowy może nasilać skutki niedoboru witaminy B1, czyli tiaminy, uczestniczącej w tych samych przemianach energetycznych.
Grupa szczególnie narażona: osoby nadużywające alkoholu, u których niedobór tiaminy jest częsty.
Dlatego w takiej sytuacji stosowanie kwasu alfa-liponowego bez wcześniejszego uzupełnienia witaminy B1 nie jest zalecane.
Kwestia zapachu i smaku
Preparaty mają charakterystyczny siarkowy zapach, wynikający z budowy cząsteczki, a nie z wady produktu. Część osób odczuwa też metaliczny posmak po przyjęciu.
Bezpieczeństwo i interakcje
Działania niepożądane
- Nudności i dolegliwości żołądkowe, częstsze przy wyższych dawkach.
- Wysypka i świąd skóry, rzadko.
- Zbyt niskie stężenie glukozy, przy jednoczesnym leczeniu cukrzycy.
Interakcje wymagające uwagi
Leki przeciwcukrzycowe, w tym insulina, gdzie efekty się sumują.
Leki tarczycowe, wobec doniesień o możliwym wpływie na przemiany hormonów tarczycy.
Preparaty żelaza, wapnia i magnezu, których wchłanianie kwas alfa-liponowy może ograniczać. Warto zachować kilka godzin odstępu.
Kiedy zachować ostrożność
W ciąży i podczas karmienia piersią, wobec ograniczonych danych.
Przy chorobach tarczycy, gdzie decyzja należy do lekarza prowadzącego.
Przy niedoborze witaminy B1, z powodów opisanych wyżej.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Gdzie kwas alfa-liponowy ma potwierdzone działanie?
W neuropatii cukrzycowej, czyli uszkodzeniu nerwów obwodowych będącym powikłaniem cukrzycy. Metaanalizy potwierdzają zmniejszenie bólu, pieczenia i drętwienia kończyn, a w Niemczech substancja ta jest w tym wskazaniu zarejestrowanym lekiem.
Czym różnią się formy R i S?
W przyrodzie występuje wyłącznie forma R, aktywna biologicznie. Preparaty zawierające sam kwas alfa-liponowy to zwykle mieszanina obu form w równych częściach, więc połowa dawki jest praktycznie nieczynna.
Jakie dawki stosowano w badaniach?
Przy neuropatii cukrzycowej najczęściej 600 mg dziennie, przez okres od kilku tygodni do czterech lat. Przy badaniach nad gospodarką glukozową stosowano 600-1200 mg dziennie.
Dlaczego przyjmować na czczo?
Bo pokarm wyraźnie ogranicza wchłanianie, w niektórych badaniach nawet o połowę. Zaleca się przyjmowanie na pół godziny przed posiłkiem lub dwie godziny po nim.
Czy kwas alfa-liponowy obniża poziom cukru?
Może poprawiać wrażliwość na insulinę, co przy jednoczesnym przyjmowaniu leków przeciwcukrzycowych oznacza ryzyko zbyt niskiego stężenia glukozy. Przy cukrzycy wprowadzenie preparatu wymaga rozmowy z lekarzem.
Czy pomaga schudnąć?
Metaanalizy wskazują na różnicę rzędu kilograma wobec grupy porównawczej, przy czym efekt malał w dłuższych badaniach. To skala zbyt mała, by uzasadniać stosowanie w tym celu.
Czy może wpływać na tarczycę?
Opisywano pojedyncze doniesienia o wpływie na przemiany hormonów tarczycy, dlatego przy chorobach tego gruczołu i przy leczeniu hormonami warto omówić stosowanie z lekarzem.
Kto powinien zachować ostrożność?
Osoby z cukrzycą przyjmujące leki obniżające glukozę, osoby z niedoborem witaminy B1, w tym nadużywające alkoholu, kobiety w ciąży i karmiące oraz osoby z chorobami tarczycy.
Podsumowanie
Nietypowy status: w Niemczech to zarejestrowany lek na neuropatię cukrzycową, w Polsce suplement diety, choć chodzi o tę samą substancję.
Obszar z najmocniejszymi danymi: neuropatia cukrzycowa, przy dawce 600 mg dziennie, z metaanalizami potwierdzającymi zmniejszenie bólu i drętwienia.
Kwestia rozstrzygająca przy zakupie: typowy preparat zawiera mieszaninę dwóch form, z których aktywna jest tylko połowa. Oznaczenie R-ALA wskazuje na formę czynną.
Wskazówka odwrotna niż przy większości suplementów: przyjmować na czczo, bo posiłek ogranicza wchłanianie nawet o połowę.
Uwaga dla osób z cukrzycą: preparat może obniżać stężenie glukozy, więc efekty z lekami się sumują.
I wątek rzadko wspominany: przy niedoborze witaminy B1 kwas alfa-liponowy może nasilać jego skutki, co dotyczy zwłaszcza osób nadużywających alkoholu.
Jeśli chcesz uporządkować dietę i suplementację, sprawdź konsultację online. W Lublinie przyjmuję jako dietetyk.
- Grupa FitForce na Facebooku, gdzie omawiamy suplementy w oparciu o dane.
- Instagram @naarqu_, gdzie dzielę się praktycznymi wskazówkami.
Bibliografia
- Ziegler D, Nowak H, Kempler P, Vargha P, Low PA. Treatment of symptomatic diabetic polyneuropathy with the antioxidant alpha-lipoic acid: a meta-analysis. Diabetic Medicine. 2004;21(2):114-121. doi:10.1111/j.1464-5491.2004.01109.x
- Ziegler D, Low PA, Litchy WJ, i wsp. Efficacy and safety of antioxidant treatment with α-lipoic acid over 4 years in diabetic polyneuropathy: the NATHAN 1 trial. Diabetes Care. 2011;34(9):2054-2060. doi:10.2337/dc11-0503
- Mijnhout GS, Kollen BJ, Alkhalaf A, Kleefstra N, Bilo HJ. Alpha lipoic acid for symptomatic peripheral neuropathy in patients with diabetes: a meta-analysis of randomized controlled trials. International Journal of Endocrinology. 2012;2012:456279. doi:10.1155/2012/456279
- Namazi N, Larijani B, Azadbakht L. Alpha-lipoic acid supplement in obesity treatment: A systematic review and meta-analysis of clinical trials. Clinical Nutrition. 2018;37(2):419-428. doi:10.1016/j.clnu.2017.06.002
- Shay KP, Moreau RF, Smith EJ, Smith AR, Hagen TM. Alpha-lipoic acid as a dietary supplement: molecular mechanisms and therapeutic potential. Biochimica et Biophysica Acta. 2009;1790(10):1149-1160. doi:10.1016/j.bbagen.2009.07.026
- Gomes MB, Negrato CA. Alpha-lipoic acid as a pleiotropic compound with potential therapeutic use in diabetes and other chronic diseases. Diabetology and Metabolic Syndrome. 2014;6(1):80. doi:10.1186/1758-5996-6-80
- Carlson DA, Smith AR, Fischer SJ, Young KL, Packer L. The plasma pharmacokinetics of R-(+)-lipoic acid administered as sodium R-(+)-lipoate to healthy human subjects. Alternative Medicine Review. 2007;12(4):343-351.
- Akbari M, Ostadmohammadi V, Tabrizi R, i wsp. The effects of alpha-lipoic acid supplementation on inflammatory markers among patients with metabolic syndrome and related disorders: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Nutrition and Metabolism. 2018;15:39. doi:10.1186/s12986-018-0274-y
Z mojej oferty
Indywidualny Jadłospis Online – Łatwy start i trwała zmiana nawyków
Koniec z błądzeniem. Zyskaj strategię żywieniową, która wspiera zdrowie i buduje formę. Jako dyplomowany dietetyk nie oferuję "gotowców",…
Sprawdź
Najczęstsze pytania
Gdzie kwas alfa-liponowy ma potwierdzone działanie?
W neuropatii cukrzycowej, czyli uszkodzeniu nerwów obwodowych będącym powikłaniem cukrzycy. Metaanalizy potwierdzają zmniejszenie bólu, pieczenia i drętwienia kończyn, a w Niemczech substancja ta jest w tym wskazaniu zarejestrowanym lekiem.
Czym różnią się formy R i S?
W przyrodzie występuje wyłącznie forma R, aktywna biologicznie. Preparaty zawierające sam kwas alfa-liponowy to zwykle mieszanina obu form w równych częściach, więc połowa dawki jest praktycznie nieczynna.
Jakie dawki stosowano w badaniach?
Przy neuropatii cukrzycowej najczęściej 600 mg dziennie, przez okres od kilku tygodni do czterech lat. Przy badaniach nad gospodarką glukozową stosowano 600-1200 mg dziennie.
Dlaczego przyjmować na czczo?
Bo pokarm wyraźnie ogranicza wchłanianie, w niektórych badaniach nawet o połowę. Zaleca się przyjmowanie na pół godziny przed posiłkiem lub dwie godziny po nim.
Czy kwas alfa-liponowy obniża poziom cukru?
Może poprawiać wrażliwość na insulinę, co przy jednoczesnym przyjmowaniu leków przeciwcukrzycowych oznacza ryzyko zbyt niskiego stężenia glukozy. Przy cukrzycy wprowadzenie preparatu wymaga rozmowy z lekarzem.
Czy pomaga schudnąć?
Metaanalizy wskazują na różnicę rzędu kilograma wobec grupy porównawczej, przy czym efekt malał w dłuższych badaniach. To skala zbyt mała, by uzasadniać stosowanie w tym celu.
Czy może wpływać na tarczycę?
Opisywano pojedyncze doniesienia o wpływie na przemiany hormonów tarczycy, dlatego przy chorobach tego gruczołu i przy leczeniu hormonami warto omówić stosowanie z lekarzem.
Kto powinien zachować ostrożność?
Osoby z cukrzycą przyjmujące leki obniżające glukozę, osoby z niedoborem witaminy B1, w tym nadużywające alkoholu, kobiety w ciąży i karmiące oraz osoby z chorobami tarczycy.
